Je leest:

Nobelprijswinnaars inspireren nieuwe generatie chemici

Nobelprijswinnaars inspireren nieuwe generatie chemici

Zomersfeer in Lindau tijdens Nobel-ontmoetingen

Auteur: | 2 juli 2009

Breng 24 Nobelprijswinnaars en 580 talentvolle, enthousiaste jonge chemici naar het sfeervolle Zuid-Duitse stadje Lindau en doe er fantastisch zomerweer bij: het recept voor een week vol wetenschap – én gezelligheid. Kennislink was erbij.

Het was de de 59e keer dat het comité voor de ‘Nobelprijswinnaarontmoetingen’ het jaarlijkse samenzijn organiseerde tussen veelbelovende jonge wetenschappers en de Nobelprijswinnaars in een bepaald vakgebied. Natuurkunde, Geneeskunde en – deze keer – Scheikunde wisselen elkaar daarbij af.

De studenten, promovendi en recent gepromoveerde onderzoekers grossieren in researchprijzen, cum laudes en aansprekende wetenschappelijke publicaties. Want je mag niet zómaar met Nobelprijswinnaars in gesprek. De organisatie in Lindau selecteert criteria van inhoudelijke excellentie, brede wetenschappelijke interesse en persoonlijke kwaliteiten, zoals taalvaardigheid.

Nobelprijswinnaar Scheikunde 2008 Martin Chalfie tijdens zijn lezing op de 59e editie van de Onmoetingen van Nobelprijswinnaars in Lindau.

Tien Nederlandse jonge chemici bezochten Lindau, negen voorgedragen door de KNAW en één door de gerenommeerde Duitse Alexander von Humboldt Stichting. Ook de aan de TU/e werkzame Rus Evgeny Pidko was deelnemer.

Inspiratie

Vier ochtenden lang luisterden de jonge wetenschappers naar de Nobelprijswinnaars, die ieder in ongeveer een half uur vertelden wat hen bezighield. In middagsessies kregen ze de gelegenheid om groepsgewijs met één van de laureaten in discussie te gaan. “Hartstikke leuk”, vond Linde Smeenk. De promovenda van de Universiteit van Amsterdam was onder andere bij de discussie met Richard Ernst, de aimabele Zwitser die in 1991 de prijs kreeg voor zijn werk aan structuuranalyse met Nuclear Magnetic Resonance. Zijn lezing had echter een heel ander, veel persoonlijker onderwerp. Nobelprijswinnaars met duidelijke persoonlijke opvattingen maken de sessies veel waardevoller dan wanneer het alleen maar over wetenschap gaat, vindt Linde.

Ook Ilja Voets is enthousiast. Ze heeft haar doctorstitel net op zak en gaat binnenkort met een Marie Curie beurs aan de slag als postdoc aan de universiteit van Fribourg (Zwitserland). Voets heeft tijdens de lezingen en gesprekken in Lindau inspiratie opgedaan voor een onderzoekvoorstel dat ze binnenkort moet schrijven. “Als je zo een week naar die Nobelprijswinnaars luistert en met allerlei mensen aan het praten bent, krijg je vanzelf goede ideeën. Ik kan niet wachten om achter de PC te kruipen.”

Richard Hoogenboom, werkzaam bij de Technische Hogeschool RWTH in Aachen als ‘Humboldt felllow’, is al een stap verder in zijn carrière. Als alles goed gaat kan hij binnenkort een eigen onderzoekgroep beginnen bij een Belgische universiteit. En waar kun je dan beter advies vragen hoe zoiets aan te pakken dan bij Nobelprijswinnaars? Hoogenboom: “Roger Tsien maakte er in zijn lezing al zinvolle opmerkingen over. Ik heb hem later nog gesproken en dat was heel waardevol.”

Chalfie tijdens één van de sessies met jonge getalenteerde chemici.

“Ik zou mezelf niet aannemen”

‘Lindau’ kenmerkt zich door een ongedwongen sfeer waarin het makkelijk is om contact te leggen – met de Nobelprijswinnaars en met elkaar. Maar ’s ochtends is het tijd voor gepaste eerbied tijdens de lezingen van de Nobelprijswinnaars. Sommige van hen – vooral de Duitsers – doken daarbij met sneltreinvaart in de diepten van hun onderzoek. Anderen – vooral de Amerikanen – hielden het luchtiger en wisten hun gehoor te inspireren met opmerkelijke inzichten rond het bedrijven van wetenschappelijk toponderzoek.

Neem Roger Tsien, prijswinnaar in 2008. “Ik ben niet zo’n goede chemicus”, vertelde hij. Tijdens zijn promotieonderzoek wist Tsien drie projecten te verknoeien. Wanhopig op zoek naar succes wist hij de vierde keer wèl resultaat te boeken en de basis voor zijn succesvolle carrière te leggen. Tsien vertelde in alle eerlijkheid ook dat hij helemaal niet van competitie houdt. Als het even kan pakt hij juist onderzoekonderwerpen aan die anderen laten liggen. Het heeft hem geen windeieren gelegd maar nog steeds beschouwt hij zichzelf als praktisch onderzoeker tamelijk incompetent. “Als ik mezelf zou moeten aannemen zou ik het niet doen”.

Opmerkelijk was de lezing van Richard Ernst (Nobelprijs 1991). Hij kreeg wisselende reacties op zijn verhandeling over Himalayaanse kunst, een liefhebberij die hij naast zijn onderzoek ontwikkelde. Maar zijn boodschap was helder. “Ontwikkel je eigen passies náást de wetenschap”, zo hield hij zijn jonge gehoor voor, “wordt geen éénzijde nerd”.

Studentes op de 59e ontmoeting met Nobeloprijswinnaars in Lindau (2009) krijgen een handtekening van Walter Kohn, Nobelprijswinnaar Scheikunde in 1998.

Peter Agre, winnaar in 2003, maakte het helemaal bont met een beeldverhaal over kanotochten in het Noordpoolgebied van Canada en Alaska. Over wetenschap ging het helemaal niet. Zijn beelden waren vooral een pleidooi voor het zorgvuldig omgaan met de aarde.

Agre sloot daarmee aan bij Paul Crutzen, Sherwoord Rowland en Mario Molina, de atmosfeerchemici die in 1995 de Nobelprijs kregen voor hun onderzoek naar de ozonlaag. Ze hadden alledrie het broeikaseffect als onderdeel van hun lezing gemaakt. Crutzen en Rowland maakten daarbij een wat vermoeide indruk. Molina beschikte over meer inspiratie en presenteerde relatief nieuwe inzichten over de mogelijkheden om de opwarming van de aarde te bestrijden.

Er zijn natuurlijk onzekerheden in de voorspellingen over de klimaatveranderingen zelf en de gevolgen die dat heeft voor ons mensen. Maar met de toepassing van de technologie die we nu voorhanden hebben kunnen we die onzekerheden een flink stuk kleiner maken, zo luidde zijn in de kern redelijk optimistische betoog. Natuurlijk is er één grote ‘maar’: de kosten. Die zijn in absolute zin gigantisch, maar per inwoner valt het eigenlijk nog wel mee. Wat Molina betreft kunnen we niet snel genoeg gaan investeren: “We moeten geen roulette spelen met de planeet.”

Twee van de Nederlandse deelnemers in Lindau. Links Wim Noorduin van de Radboud Universiteit, die net zijn proefschrift heeft afgerond. Kennislink publiceerde al eerder over zijn onderzoek Rechts Maartje Bastings, promovenda aan de Technische Universiteit Eindhoven. Zij mocht voor de camera’s van Nature in gesprek met Nobelprijswinnaar Peter Agre

Inspirerend betoog

Eén van de duidelijke ‘hits’ van Lindau 2009 was Harry Kroto. De flamboyante Brit kreeg in 1996 de Nobelprijs voor de ontdekking van fullerenen. Plaatjes en animaties van deze ‘buckyballen’ kwamen veelvuldig voorbij tijdens zijn wervelende presentatie. Maar verder geen ingewikkelde moleculen of reactievergelijkingen. Kroto had de zaal van begin tot eind aan zijn voeten met een inspirerende betoog over de thema’s wetenschap, samenleving en duurzaamheid. Ruimschoots citerend uit het werk van onderzoekers, schrijvers en filosofen gaf hij zijn mening over de rol van chemisch onderzoekers in de wereld van vandaag. Overduidelijk was zijn afkeer van religies die mensen van onwrikbare zekerheden voorzien. Het is juist de kern van de wetenschap om verworven inzichten direct te willen vervangen door alternatieven, zogauw duidelijk is dat die beter zijn. Indrukwekkend was het grote aantal initiatieven waarmee Kroto zich inzet om wetenschap naar de samenleving te brengen.

Weinig conferenties kennen zo’n indrukwekkende sprekerslijst als de jaarlijks ‘Meeting of Nobel Laureates’ in Lindau. Dit jaar waren er presentaties van: Peter Agre (2003) Werner Arber (1978) Martin Chalfie (2008) Richard Ernst (1991) Gerhard Ertl (2007) Aaron Chiechanover (2004) Paul Crutzen (1995) Robert Huber (1988) Walter Kohn (1998) Harold Kroto (1996) Rudolph Marcus (1992) Hartmut Michel (1988) Mario Molina (1995) Erwin Neher (1991) Ryoji Noyori (2001) Sherwood Rowland (1995) Osama Shimomura (2008) Richard Schrock (2005) Roger Tsien (2008) Kurt Wütrich (2002)

Meer informatie

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 juli 2009
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.