Je leest:

Nobelprijs Scheikunde 2005 voor reactie met ‘dansende’ moleculen

Nobelprijs Scheikunde 2005 voor reactie met ‘dansende’ moleculen

Auteur: | 5 oktober 2005

De Nobelprijs voor de Scheikunde 2005 gaat naar de Fransman Yves Chauvin en zijn Amerikaanse collega’s Robert Grubbs en Richard Schrock. Deze drie chemici stonden aan de wieg van de metathese reactie die een hoofdrol speelt in de hedendaagse organische synthese.

De Nobelprijs voor de Scheikunde 2005 gaat naar de Fransman Yves Chauvin en zijn Amerikaanse collega’s Robert Grubbs en Richard Schrock. Deze drie chemici stonden aan de wieg van de metathese reactie die een hoofdrol speelt in de hedendaagse organische synthese. De reactie verloopt via een mechanisme waarbij molecuulgroepen van plaats verwisselen als in een dans waarin halverwege van partner wordt gewisseld. Metathese biedt een efficiënte en schone syntheseroute voor geneesmiddelen en andere koolstofgebaseerde moleculen.

Volgens de website van het Chemisch2weekblad, het Nederlandse vakblad voor chemici, is het voor het eerst sinds vier jaar dat de prijs geen typisch life science gerelateerde ontdekking betreft. Inderdaad heeft de Nobelprijs voor Scheikunde dit jaar geen relatie met biochemische processen maar met wat traditioneel als het ‘hart’ van de chemie wordt beschouwd: moleculen maken. Geneesmiddelen bijvoorbeeld, of kunststoffen.

Van links naar rechts: Yves Chauvin (Institut Français du Pétrole, Rueil-Malmaison, Frankrijk); Robert H. Grubbs (California Institute of Technology, Pasadena, Verenigde Staten); Richard R. Schrock (Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, Verenigde Staten).

Van partner wisselen

Metathese is Grieks voor ‘verwisselen van positie’. De reactie behelst het verbreken en opnieuw vormen van dubbele bindingen in koolstofgebaseerde moleculen, onder invloed van speciale metaalhoudende katalysatoren. Het resultaat is dat op relatief eenvoudige wijze molecuulgroepen van plaats kunnen verwisselen. Het Nobelcomité vergelijkt dit in zijn persbericht met een dans waarin halverwege van partner wordt gewisseld.

Metaalkatalysator

Metathese werd in de jaren 50 van de vorige eeuw voor het eerst gesignaleerd door industriële chemici die tijdens hun experimenten moleculen aantroffen waarvan ze de vorming niet konden verklaren. De Fransman Yves Chauvain was in 1971 de eerste die een tot in detail uitgewerkt correct reactiemechanisme voor de metathesereactie voorstelde. Ook gaf hij aan welk type metaalverbinding een centrale rol speelde in de katalyse. Het duurde tot in 1990 voordat de eerste goed bruikbare efficiënte katalysator voor metathese werd ontwikkeld door de Amerikaan Richard Schrock. Twee jaar later vond zijn landgenoot Robert Grubbs een nog beter bruikbare katalysator die stabiel is in lucht. Vandaag de dag heeft de metathese veel toepassingen gekregen in de chemische industrie, met name bij de productie van geneesmiddelen en speciale kunststoffen.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 05 oktober 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.