Je leest:

NKI-AVL ontdekt gen dat uitzaaiingen veroorzaakt

NKI-AVL ontdekt gen dat uitzaaiingen veroorzaakt

Onderzoekers van het het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) hebben ontdekt dat het TkrB-gen één van de boosdoeners is bij de uitzaaiing van kwaadaardige tumoren

TrkB, een gen dat een rol speelt bij de ontwikkeling en overleving van zenuwcellen, kan ervoor zorgen dat een tumor gaat uitzaaien. Dit hebben NWO-onderzoekers van het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) ontdekt. De vinding heeft mogelijk klinische implicaties. Een publicatie hierover verschijnt donderdag 26 augustus in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

Uitzaaiingen (metastases) van tumoren zijn tot nog toe niet of nauwelijks te behandelen. Bij metastasering laten tumorcellen los van de primaire tumor, banen zich een weg door naburig weefsel en infiltreren vervolgens de bloed- of lymfevaten. Van daaruit verschaffen de cellen zich toegang tot andere organen en weefsels en veroorzaken secundaire tumoren.

Bij metastasering laten tumorcellen (A) los van de primaire tumor (B), banen zich een weg door naburig weefsel en infiltreren vervolgens de bloed- of lymfevaten ©. Van daaruit verschaffen de cellen zich toegang tot andere organen en weefsels en veroorzaken secundaire tumoren.

Resistentie tegen celdood

Er is nog weinig bekend over de genetische veranderingen die uitzaaiingen veroorzaken. Onderzoekers Sirith Douma en projectleider dr. Daniel Peeper van het NKI-AVL ontwikkelden een nieuwe opsporingsmethode van genen die betrokken zijn bij uitzaaiingen. Zij achterhaalden daarmee dat het TrkB-gen tumorcellen resistent maakt tegen celdood. Een tumorcel die zich heeft losgemaakt van de primaire tumor kan zo overleven in naburig weefsel en bloed- en/of lymfevaten. Normale cellen sterven af als zij terechtkomen in een voor hen ‘vreemde’ omgeving: dan wordt een programma geactiveerd dat leidt tot celdood (anoikis). De NKI-AVL-onderzoekers identificeerden het TrkB-gen uit een grootschalige screen waarin 25.000 genen werden getest op hun vermogen om te interfereren met anoikis.

Normale cellen sterven af als zij terechtkomen in een voor hen ‘vreemde’ omgeving: dan wordt een programma geactiveerd dat leidt tot celdood (anoikis). Onder invloed van het TkrB-gen kunnen “losgeslagen” tumorcellen echter toch overleven en elders secundaire tumoren veroorzaken.

Bovendien blijkt uit het NWO-onderzoek dat het TrkB-gen gezonde cellen tot agressieve tumorcellen transformeert, die gemakkelijk omliggend weefsel infiltreren en uitzaaien. Normaal gesproken speelt TrkB een rol bij de overleving van migrerende zenuwcellen tijdens de embryonale ontwikkeling. In tumorcellen genereert TrkB een krachtig en specifiek ‘overlevingssignaal’; waarschijnlijk draagt dat bij tot hun vermogen te overleven tijdens metastasering. Aangezien TrkB overactief is in agressieve tumoren, met name bij kindertumoren van het zenuwstelsel (neuroblastomen) en darmtumoren, suggereren de onderzoeksresultaten dat TrkB een belangrijke rol speelt bij een uitzaaiende kanker bij de mens.

Drugtarget

De ontdekking van het NKI-AVL heeft op termijn mogelijk klinische implicaties. Aangezien TrkB een eiwit op de buitenkant van het celoppervlak is, is het relatief goed toegankelijk en daarmee in theorie een geschikte drugtarget. De onderzoekers hebben inmiddels verschillende projectaanvragen ingediend voor vervolgonderzoek naar de ontwikkeling van medicijnen die overactief TrkB remmen.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).
© Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 augustus 2004
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.