Je leest:

Nieuwe gigaprijs voor natuurkundigen

Nieuwe gigaprijs voor natuurkundigen

Auteur: | 22 augustus 2012

Een Russische miljardair heeft de natuurkundige gemeenschap verrast met een nieuwe prijs waarbij negen natuurkundigen elk een recordbedrag van bijna 2.5 miljoen euro ontvangen. Dat is ruim twee keer zoveel als de Nobelprijs. Klinkt interessant, maar niet iedereen is even enthousiast.

In één klap multimiljonair. Dat is wat negen theoretisch natuurkundigen onlangs overkwam. Ze waren de gelukkige winnaars van de Fundamental Physics Prize: een nieuwe prijs, in het leven geroepen door de Russische internetgoeroe en miljardair Yuri Milner. Drie miljoen dollar (zo’n 2.4 miljoen euro) kregen ze alle negen, naar eigen inzicht te besteden. Dat maakt het in één keer de meest lucratieve prijs in de wetenschap.

De Russische zakenman Yuri Milner wist de natuurkundige gemeenschap flink te verrassen met zijn filantropische actie.
Flickr / rsepulveda

Gulle gift

Voor de Nobelprijs, de wetenschapsprijs met het meeste aanzien, ligt ongeveer één miljoen euro klaar, en die moet je vaak nog delen met andere winnaars. Ook andere bekende prijzen als de Kavli-prijzen en de Templetonprijs – voorheen de grootste prijs voor een individu in de wetenschap – worden ver overstegen door deze nieuwe gulle gift. Wat zit erachter?

Milner doet het uit liefde voor de theoretische natuurkunde. Hij studeerde het zelf aan de Moscow State University in de jaren tachtig en negentig, voordat hij overstapte naar de zakenwereld.

Dankzij investeringen in onder andere Facebook, Twitter en Spotify haalde hij miljarden binnen. Op de verse, nog wat saai ogende website van de prijs zegt Milner dat hij hoopt met de prijs de ‘grootste denkers’ uit de fundamentele natuurkunde erkenning te geven. Met de hoogte van het prijzengeld wil Milner het nut van theoretisch onderzoek onderstrepen. Naast deze prijs, die hij jaarlijks wil uitreiken, ligt er ook jaarlijks een aanmoedigingsprijs van 100.000 dollar voor veelbelovende jonge onderzoekers klaar.

De negen winnaars

Vier van de negen ‘laureaten’ werken aan het Institute for Advanced Studies in Princeton (VS): Nima Arkani-Hamed, Juan Maldacena, Nathan Seiberg en Edward Witten. Ze onderzoeken manieren om de deeltjes en krachten in het heelal onder te brengen in één theorie, zoals de snaartheorie. Maxim Kontsevich (Institute of Advanced Scientific Studies, Parijs) en Ashoke Sen (Harish-Chandra Research Institute, India) zijn ook snaartheoreten. De overige winnaars zijn Andrei Linde (Stanford University, VS) en Alan Guth (MIT, VS) die aan kosmische inflatie werken en Alexei Kitaev (California Institute of Technology, VS) die onderzoek doet aan quantumcomputers.

Niet bewezen ideeën

De natuurkundige gemeenschap werd compleet verrast, maar zal content zijn met de aandacht die de prijs aan hun veld zal geven. Ook de winnaars waren vanzelfsprekend overrompeld. Illustratief: winnaar Andrei Linde vindt het probleem hoe het geld te besteden groter dan de natuurkundige problemen waar hij aan werkt, liet hij aan de website van Nature weten.

Milner koos de eerste negen winnaars zelf, op basis van wat in zijn ogen baanbrekend onderzoek is. In tegenstelling tot de Nobelprijs hoeven de ideeën van de winnaars volgens Milner nog niet bewezen te zijn. Dat blijkt eens te meer uit zijn keuzes; zes van de negen winnaars werken aan snaartheorie (zie kader rechts). Van deze theorie, waarbij deeltjes worden voorgesteld als kleine trillende elastiekjes, is vooralsnog geen enkel bewijs gevonden.

Kritiek

Milner vindt dat radicaal nieuwe ideeën direct erkenning moeten krijgen omdat het ons begrip van wat mogelijk is verbreed. Niet iedereen kan zich daarin vinden. Wiskundige Peter Woit (Columbia University, VS) voert op zijn weblog het voorbeeld van Peter Higgs aan, die na 50 jaar eindelijk zijn ideeën bevestigd ziet in een experiment. Waarschijnlijk wint hij daarmee (een derde deel) van de Nobelprijs van één miljoen euro. “Winnaars van de Fundamental Physics Prize krijgen 7.5 keer zo veel voor een idee dat onderdeel is van een grote hype, maar nog onbewezen is”, schrijft Woit.

Volgens Nima Arkani-Hamed, één van de winnaars, is de prijs fantastisch nieuws voor het onderzoeksveld.
Wikimedia Commons

Van winnaar Nima Arkani-Hamed lijken de laatste resultaten van de LHC-deeltjesversneller diens theorie zelfs onwaarschijnlijker te maken. Woit vraagt zich af waarom jonge onderzoekers nog hard naar bewijs zouden zoeken voor onpopulaire theorieën als je met een speculatieve en onbewezen theorie die je op televisie hebt gezien veel meer prijzengeld kunt verdienen. Nobelprijswinnaar George Smoot (Universiteit van Parijs-Diderot) had graag gezien dat het geld naar jonge onderzoekers was gegaan, zei hij tegen Nature.

Milner heeft toegegeven dat geen enkele combinatie van personen perfect zou zijn geweest. Toekomstige prijswinnaars zullen door iedereen genomineerd kunnen worden, waarna een commissie van eerdere winnaars hieruit een selectie zal maken. Volgens Milner zullen daarom de winnaars in komende jaren meer uitgebalanceerd worden.

De eerstvolgende prijzen zullen in het eerste kwartaal van 2013 worden uitgereikt. Natuurkundigen die in oktober bij de Nobelprijzen de boot missen kunnen dus nog iets langer blijven hopen.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 22 augustus 2012
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.