Je leest:

Nieuw virus mogelijk belangrijke ziekteverwekker

Nieuw virus mogelijk belangrijke ziekteverwekker

Auteur: | 29 mei 2009

Het onlangs ontdekte Saffold-virus is wellicht een belangrijke ziekteverwekker bij mensen. Zijn neefjes en nichtjes veroorzaken bij dieren onder meer chronische ontsteking van de hersenen en diabetes type 1. Microbiologen van het UMC StRadboud in Nijmegen ontdekten dat het nieuwe virus bij mensen zeer algemeen voorkomt en met name kan groeien in de luchtwegen en het darmkanaal.

Het Saffold-virus behoort bij de groep van de picornavirussen. Deze groep heeft een aantal zeer bekende leden, waaronder het poliovirus, het rhinovirus (dat zorgt voor verkoudheid) en het hepatitis A virus. Ook bij dieren laat deze groep zich niet onopgemerkt; het mond-en-klauwzeer virus is een picornavirus. De grote picornagroep is opgedeeld in verschillende subgroepen. Het Saffold-virus behoort tot de subgroep van de cardiovirussen.

Het rhinovirus is lid van de picornagroep en veroorzaakt verkoudheid. Hier zie je heel duidelijk wat er gebeurt wanneer iemand niest. Duizenden druppeltjes (waar het virus zich in ophoudt) verspreiden zich door de lucht. Op die manier kunnen mensen elkaar besmetten.

Succesvolle kweek

Tussen de cardiovirussen werd nog nooit een exemplaar gevonden dat mensen kan infecteren. Bij muizen komt wel een berucht cardiovirus voor: het Theiler’s virus. Dit zorgt voor een chronische ontsteking van de hersenen. Daardoor ontstaat een ziektebeeld dat lijkt op dat van Multiple Sclerose (MS) bij mensen. Ook hersenvliesontsteking, ontsteking van de hartspier en diabetes type 1 kunnen het gevolg zijn van een infectie met Theiler’s. Het Saffold-virus heeft sterke genetische gelijkenissen met de dierlijke cardiovirussen en daarom bestaat de angst dat het een belangrijke ziekteverwekker is.

De ontdekking van het Saffold-virus De genetische samenstelling van het Saffold-virus kwam in 2007 beschikbaar. Het virus was toen afkomstig van een jong kind met koorts van onbekende oorsprong. Saffold werd, later dat jaar, ook geïsoleerd bij drie Canadese kinderen met luchtwegproblemen en bij verschillende patiënten met maag-/darmonstekingen. Het eerste Nederlandse geval dateert van december 2007. Het ging om een 13 maanden oud jongetje dat continue moest overgeven.

Het is de Nijmeegse onderzoekers nu voor het eerst gelukt om het Saffold-virus te laten groeien in menselijke cellijnen. Het virus kan groeien in menselijke longspiercellen en in darmepitheel. Saffold vermenigvuldigt zich met name in het darmkanaal, binnen 24 uur neemt het aantal virusdeeltjes daar met een factor 1000 toe. Door de succesvolle kweek in cellijnen werd het ook mogelijk om de aanwezigheid van antistoffen tegen het Saffold-virus in het bloed van mensen aan te tonen.

Het prototype van een menselijk virus ziet er ongeveer zo uit. Het Saffold-virus is een relatief nieuw virus: het werd pas in 2007 ontdekt. De genetische samenstelling van het virus is bekend, maar verder weten we tot nu toe nog vrij weinig.
Phoebus87, Wikimedia Commons

Bloedmonsters

In Nederland blijkt driekwart van de onderzochte tweejarige kinderen al eens met het virus geïnfecteerd te zijn. Bij volwassenen ligt dit percentage op meer dat 90 procent. Het Saffold-virus komt ook voor in andere Europese landen en in Noord- en Zuid-Amerika, Zuid-Azië en Afrika. Saffold is dus wijdverspreid én veelvoorkomend. De onderzoekers beschikten onder meer over een aantal bloedmonsters uit 1997. Hierin waren antistoffen tegen het Saffold-virus aanwezig, wat erop duidt dat het virus al minimaal tien jaar ronddwaalt.

Hoe zit het nu met de ziekteverwekkende capaciteiten van het Saffold-virus? Het virus komt heel veel voor bij kinderen onder zes jaar. Het werd gevonden bij kinderen met luchtwegaandoeningen of ontstekingen aan de maag en darmen, maar ook bij kinderen zonder symptomen. Hieruit valt voorlopig dus weinig op te maken. Bij volwassenen ligt het verhaal iets anders. Het Saffold-virus heeft, net als griepvirussen, de mogelijkheid om zijn genetische samenstelling te veranderen.

Veel kinderen raken voor hun zesde al eens geïnfecteerd met het Saffold-virus. Bij volwassenen kan op latere leeftijd re-infectie plaatsvinden. Wellicht is de ziekte MS een heftige reactie op zo’n re-infectie. Deze mogelijkheid wordt op dit moment onderzocht.
Paterm, Wikimedia Commons

Re-infectie

Volwassenen kunnen dan op latere leeftijd voor de tweede keer in hun leven geïnfecteerd raken met Saffold. Of zulke re-infecties ook echt plaatsvinden, is nog niet aangetoond. Wel hebben volwassenen over het algemeen een hogere concentratie antistoffen in het bloed dan kinderen; een belangrijke aanwezig voor re-infectie. De onderzoekers denken dat de ziekte MS op late leeftijd wellicht een heftige uitingsvorm van infectie met met het Saffold-virus is. Deze relatie wordt inmiddels onderzocht door te zoeken naar antistoffen in het hersenweefsel en ruggenmergvocht van patiënten.

Bronnen

Saffold virus, a human Theiler’s-like cardiovirus, is ubiquitous and causes infection in early life (Jan Zoll e.a.), PLoS Pathogens, mei 2009

Zie ook

Ten aanval: het virus te lijf (Kennislinkartikel van NIBI) Laser tikt virus stuk (Kennislinkartikel)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 29 mei 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.