Je leest:

Nieuw vaccin slaat aan

Nieuw vaccin slaat aan

Auteur: | 20 oktober 2008

Door een in 2006 ingevoerd zuigelingenvaccin is het aantal hersenvliesontstekingen veroorzaakt door de pneumokokkenbacterie onder nul- tot tweejarigen met zeventig procent gedaald. Dat blijkt uit de gegevens van het Nederlands Referentielaboratorium voor Bacteriële Meningitis in het AMC. Samen met het UMC Utrecht wordt gewerkt aan een vaccin dat ook ouderen goed kan beschermen tegen de pneumokok. Zo’n inenting is er nu nog niet.

‘Er is lange tijd over gediscussieerd of het huidige pneumokokkenvaccin wel ingevoerd moest worden’, vertelt Arie van der Ende, hoofd van het landelijk Referentielaboratorium. ‘Dat komt omdat de dekkingsgraad niet honderd procent is, wat wil zeggen dat het niet alle kinderen beschermt tegen hersenvliesontsteking.’ En dat heeft weer te maken met de manier waarop vaccins tegen de veroorzakers van meningitis vervaardigd worden. Om mensen immuun te maken voor de besmettelijke ziekte, worden er suikerketens in gestopt uit het kapsel dat de bacterie omhult. Een effectief vaccin kan maar een beperkt aantal van deze ketens herbergen.

Pneumokokken (de blauwe bolletjes) kunnen hersenvliesontsteking veroorzaken. Het is moeilijk om een vaccin tegen deze bacteriën te maken, omdat je daar maar liefst 90 suikerketens in zou moeten stoppen. Het huidige vaccin bevat zeven ketens en beschermt ongeveer 70 tot 80 procent van de kinderen op een leeftijd tot twee jaar.

Voor twee andere bacteriën die hersenvliesontsteking kunnen veroorzaken – de meningokok en Haemophilus influenzae type B (Hib) – volstaat deze methode. Zo is er sinds 1993 een vaccin tegen Hib dat de suikerketen bevat van het type B kapsel, dat zo’n 95 procent van alle Haemophilus-besmettingen voor zijn rekening neemt. En vanaf 2002 is er ook een inenting tegen de meningokok, type C, verreweg de meest voorkomende soort in Europa. Bij de pneumokok ligt dat echter anders. Daarvan zou je maar liefst negentig suikerketens moeten gebruiken om de hele bevolking te vrijwaren van meningitis.

Groepsimmuniteit

Van der Ende: ‘Het huidige vaccin bevat er zeven. Wij hebben vóór de introductie ervan gekeken welke suikerketens in bepaalde leeftijdsgroepen het meest voorkomen. Daar kwam uit dat het vaccin bij nul- tot tweejarigen een dekkingsgraad heeft van zeventig tot tachtig procent. Bij ouderen is dat percentage een stuk lager, terwijl pneumokokkenbesmettingen juist bij zestigplussers voorkomen, en niet alleen meningitis maar ook longontsteking veroorzaken.’ Geen cijfers om over naar huis te schrijven, en de Gezondheidsraad was dan ook niet enthousiast over de toevoeging van de prik aan het nationale vaccinatieprogramma. Wat de raad uiteindelijk over de streep trok, is een fenomeen dat groepsimmuniteit wordt genoemd. Door een bepaalde groep te vaccineren worden uiteindelijk ook niet-ingeënte personen beschermd, omdat de kans vrijwel nihil is dat zij de bacterie tegenkomen.

Kinderen krijgen op dit moment vier prikken voor hun eerste jaar. Voor ouderen moet er ook een vaccin komen tegen hersenvliesontsteking, want zij hebben maar weinig baat bij de huidige inenting. Dit komt doordat ouderen veelal besmet raken met een ander type pneumokok dan kinderen. Ouderen hebben daardoor niet alleen last van hersenvliesontsteking, maar lopen ook het risico op longontsteking.

Kinderen krijgen nu vóór hun eerste jaar vier prikken. Het Referentielaboratorium volgde de afgelopen twee jaar hoe het de zuigelingen verging. Ze zagen bij nul- tot éénjarigen – die nog niet helemaal beschermd zijn – al een afname van hersenvliesontsteking met vijftig procent. Bij nul- tot tweejarigen was dat zelfs zeventig procent. ‘Een daling die we niet zagen bij niet-ingeënte personen of in andere leeftijdsgroepen’, vertelt Van der Ende. Dus het duurt nog wel even voordat er sprake is van groepsimmuniteit? ‘Meningokokken C verdween heel snel uit de bevolking, maar bij de pneumokok zie je dat nog niet. Elk jaar worden er zo’n 180.000 kinderen geboren en ingeënt – dat is geen groot aantal op een bevolking van zestien miljoen.’

Er wordt nu gekeken of er een vaccin gemaakt kan worden voor de belangrijke groep ouderen. Zij raken doorgaans door een ander type pneumokok besmet, dus ze hebben niet zo veel baat bij de huidige inenting. Het Referentielaboratorium werkt mee aan een Utrechts onderzoek naar een ouderenvaccin waarin dertien suikerketens zitten. Daarnaast is er een vaccin in ontwikkeling dat niet uit suikerketens bestaat, maar uit eiwitten aan de buitenkant van de pneumokok. Wellicht komt daar een inenting uit voort die bescherming biedt tegen veel meer verschillende types.

Zie ook:

Bezoek de website van het <A href=“http://www.amc.uva.nl/index.cfm?sid=44&overamc=true” onMouseover=“window.status=‘AMC’; return true;”onMouseout=“window.status=”;return false;“target=_new”>AMC

Dit artikel is een publicatie van AMC Magazine.
© AMC Magazine, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 oktober 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.