Je leest:

Niet te drinken

Niet te drinken

Toepassingen van alcohol buiten consumptie

Auteur: | 1 januari 2007

Behalve als ingrediënt van meer en minder sterke dranken is alcohol (ethanol) ook gewoon een chemische stof met een breed scala aan toepassingen. In laboratoria bijvoorbeeld, in spiritus of als autobrandstof. Die alcohol kun je maar beter niet drinken, want dat kan gevaarlijk zijn.

Het gevaar schuilt in toevoegingen om de alcohol te denatureren, dat wil zeggen ongeschikt te maken voor consumptie. Er hoeft dan geen accijns (belasting) over betaald te worden. Voor gebruik in laboratoria wordt vaak methanol toegevoegd, maar ook andere stoffen kunnen voor het denatureren worden gebruikt. Als bekend is met welke andere stof de alcohol gemengd is, kan de chemicus daar rekening mee houden.

De kleur van chemie

Dit artikel is afkomstig uit het hoofdstuk ‘Alcohol’ uit de VU-uitgave ‘De kleur van chemie’, een bundeling van informatieve brochures voor havo/vwo scholieren.

De alcohol die aan fabrikanten van cosmetica wordt geleverd, wordt meestal onder toezicht van de dienst der accijnzen gemengd met een geurstof of een andere stof die anders later toch toegevoegd zou moeten worden. Daarna mag de ondrinkbaar gemaakte alcohol accijnsvrij gebruikt worden.

Een pyridine-molekuul lijkt op benzeen; op de plaats van één van de C-H groepen van de benzeenring is een stikstofatoom (blauw) aanwezig.
Wikimedia

Als alcohol wordt verwerkt tot brandspiritus (schoonmaakmiddel en brandstof) hoeft er ook geen accijns op te worden betaald. Om het ondrinkbaar te maken wordt het gemengd met zo’n 5% ‘houtgeest’. Dat is een mengsel dat voor driekwart uit methanol bestaat en verder uit aceton (propanon), pyridine en nog enkele stoffen.

Vroeger werd houtgeest gemaakt door thermolyse van hout, maar tegenwoordig wordt het zelf gemengd. Vooral pyridine zorgt voor de reuk en de onaangename smaak van houtgeest en de daarmee ondrinkbaar gemaakte brandspiritus. Verder worden er nog blauwe kleurstoffen toegevoegd om gebruikers eraan te herinneren dat de stof ondrinkbaar is.

Alcoholcontrole

Drinkbare alcohol is een flinke bron van inkomsten voor de overheid. De hoogte van de accijns wordt ieder jaar opnieuw vastgesteld, maar per liter zuivere alcohol stroomt al gauw 15 euro naar de schatkist. Dan maar goedkoop een drankje mixen met alcohol die voor het laboratorium bedoeld is, dat gaat niet. Van zulke alcohol moet namelijk een nauwgezette administratie worden bijgehouden. Voor elke liter alcohol waarvan niet bewezen kan worden dat deze voor chemische proeven is gebruikt, moet alsnog accijns worden betaald. Zeer regelmatig wordt daarom zowel de administratie als de voorraad door iemand van de belastingdienst (dienst der accijnzen) gecontroleerd.

Transportbrandstof

De toepassing van alcohol in het verkeer – niet door de bestuurders, maar door de auto’s – is enorm in opkomst. Brazilië loopt hierin voorop. Gewone benzine is er niet te koop, de keus is tussen benzine met 10% ethanol, of zuivere ethanol. Alcohol uit suiker is in Brazilië aan de pomp goedkoper dan benzine

Alcohol is te produceren uit hernieuwbare grondstoffen en zo kan het als CO2-arme transportbrandstof helpen de CO2-emissies te verlagen. Toch heeft Brazilië’s focus op alcohol daar weinig mee te maken. Wel met het beperken van de import van aardolie. Vooral na de eerste oliecrisis en de hogere aardolieprijzen die daar het gevolg van waren, zijn in het land veel suikerriet-plantages aangelegd. De uit suikerriet gewonnen ruwe suiker wordt vergist, en de alcohol wordt eruit gedestilleerd.

In Brazilië worden veel auto’s verkocht met flex-motoren. Die kunnen zonder problemen op elke mengbrandstof tussen zuivere benzine en zuivere alcohol rijden. De autorijder kan dus aan de pomp kiezen wat het goedkoopst is. Want de alcoholprijs schommelt net zo hard als de benzineprijs. Wel moet de automobilist er rekening mee houden dat je van alcohol een kwart meer nodig hebt doordat de verbrandingswarmte lager is dan die van benzine.

In Braziliaanse steden is de luchtverontreiniging nu minder dan met gebruik van gewone benzine het geval was geweest. Daar staat tegenover dat het platteland opgescheept wordt met grote hopen suikerrietafval, terwijl een enorme hoeveel heid ‘vinhote’ wordt geloosd op de rivieren. Deze vinhote is een sterk verontreinigende vloeistof die overblijft na de destillatie van alchohol uit de gegiste suikeroplossing.

Lees ook op Kennislink:

Vrije Universiteit Amsterdam

Het boek ‘De kleur van chemie’ werd in 2007 uitgegeven door de Faculteit der Exacte Wetenschappen van de Vrije Universiteit Amsterdam (Afdeling Scheikunde en Farmaceutische Wetenschappen). Het is een geactualiseerde bundeling van informatieve brochures voor havo/vwo scholieren. Ze belichten de rol van de scheikunde op tal van gebieden.

Alle Kennislinkartikelen uit het hoofdstuk ‘Alcohol’:

Dit artikel is een publicatie van VU Amsterdam, Faculteit der Exacte Wetenschappen.
© VU Amsterdam, Faculteit der Exacte Wetenschappen, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 01 januari 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.