Je leest:

Niet naar Californië deze zomer

Niet naar Californië deze zomer

Auteur: | 16 april 2004

Deze zomer wordt Zuid-Californië getroffen door een krachtige aardbeving, zegt een befaamde aardbevingsexpert. Zijn voorspellingsmodel is volgens onafhankelijke deskundigen voldoende wetenschappelijk onderbouwd.

Mocht je van plan zijn om deze zomer naar de Amerikaanse staat Californië te gaan, denk daar dan nog even over na. De beroemde Russische aardwetenschapper Vladimir Keilis-Borok voorspelt dat daar nog vóór vijf september een aardbeving komt met een kracht van minstens 6,4 op de schaal van Richter (6,4R), waarbij veel huizen volledig zullen instorten. Zijn waarschuwing berust op een nieuwe wiskundige methode die patronen herkent in voorgaande trillingen. Daarmee deed hij twee eerdere voorspellingen die beide uitkwamen. Voor veel seismologen is dit bewijs nog te mager. “Zijn methode is nog niet bewezen”, zegt Hein Haak, hoofd van de afdeling seismologie bij het KNMI, “maar wordt door velen erkend als in potentie bruikbaar.” Volgens Haak bestaat er momenteel geen enkele voorspellingsmethode die bruikbaar is. “Het voorspellen van aardbevingen wordt gezien als de Heilige Graal van de seismologie.”

De San Andreas-breuklijn loopt door Californië en veroorzaakt regelmatig krachtige aardbevingen in de regio.

Keilis-Borok is hoogleraar aan het Institute of Geophysics and Planetary Physics van de universiteit van Californië. In de zomer van vorig jaar voorspelde hij een aardbeving in centraal Californië van minstens 6,4R en eentje in Japan van minstens 7,0R, beide binnen een periode van negen maanden. En jawel: in september trilde het Japanse eiland Hokkaido (8,1R) en in december de stad San Simeon in centraal Californië (6,5R). Bij de Californische beving, sterk vergelijkbaar met de beving die nu voorspeld is, vielen twee doden doordat een gebouw instortte.

Keilis-Borok baseert zijn toekomstvoorspellingen op seismologische gegevens uit het verleden. Samen met een internationaal team wis- en natuurkundigen ontwikkelde hij een algoritme dat patronen in trillingen herkent. Zodra het algoritme in een gebied een patroon ziet, kan het zware bevingen voorspellen aan de hand van lichte trillingen (voorschokken). “Je moet het natuurverschijnsel niet zien als een afzonderlijke aardbreuk die een beving veroorzaakt”, zegt Keilis-Borok, “maar als een netwerk van breuken die een opeenvolging van aardbevingen op gang brengt.”

Haak: “Ik ben terughoudend voor het gebruik van sommige zogenaamde precursors – veranderingen in de natuur voorafgaand aan een beving – om de toekomst mee te voorspellen. Kijk maar naar het debacle van de VAN-methode.” De Griekse bedenkers Varotos, Alexopoulos en Nomicos beweerden aardbevingen te kunnen voorspellen aan de hand van veranderende elektrische velden die ontstaan doordat ondergrondse aardverschuivingen bepaalde grondstoffen samenpersen (piëzo-elektriciteit), maar volgens de meeste seismologen doet deze methode het niet beter dan pure willekeur. “Ook heeft men gekeken naar precursors als veranderingen in grondwaterniveaus en opstijgende edelgassen uit de bodem”, vervolgt Haak. “Allemaal zonder succes.”

Lawine

“Zelf vergelijk ik een aardbeving graag met een zandloper”, vertelt Haak. “Als je een zandloper omdraait, vormt er zich onderin langzaam een hoopje zand. Dat hoopje wordt steeds hoger, totdat een gedeelte ervan op een gegeven moment als een lawine afglijdt. Het moment waarop dat gebeurt is volkomen onvoorspelbaar. Het proces herhaalt zich, maar de lawines blijven op onvoorspelbare momenten komen. En de statistiek van dit model lijkt sterk op die van aardbevingen. Dat is een aanwijzing dat het voorspellen van aardbevingen principieel onmogelijk is. Want als de analogie klopt, weet een lichte bodemtrilling van tevoren zélf nog niet hoe groot hij gaat worden!”

Haak is niet helemaal pessimistisch: “De aanpak van Keilis-Borok snijdt meer hout dan andere methoden. Hij blijft dicht bij de fysica, en heeft een goede wetenschappelijke grondslag. Aardbevingvoorspellingen waren tot nu toe altijd een beetje magie, maar dit is een behoorlijke poging. Ik sluit niet uit dat er bepaalde bevingen zijn die voorspeld kunnen worden. En al blijkt Keilis-Borok er helemaal naast te zitten, dan nog is het goed dat hij mensen er meer bewust van maakt dat ze in een gebied wonen dat gevoelig is voor aardbevingen.”

“Het geringe aantal voorspellingen van Keilis-Borok is te laag voor wetenschappelijke verificatie”, reageert directeur van de U.S. Geological Survey (USGS) Charles Groat op de commotie die Keilis-Borok onder de lokale bevolking teweegbrengt. USGS is een federatie met de hoofdverantwoordelijkheid voor het onderzoek van aardbevinggevaar. “Bovendien is de huidige voorspelling zo vaag in termen van plaats en tijd dat niemand er iets aan heeft.” Het gevarengebied is ruim dertigduizend vierkante kilometer groot en de gevarenzone is negen maanden (vanaf december vorig jaar). “Zo’n groot gebied kun je onmogelijk een half jaar lang evacueren”, aldus Groat.

In de gehele staat Californië, met een totale oppervlakte van bijna vierhonderdduizend vierkante kilometer, trilt de bodem jaarlijks zo’n vijfenzestig keer met een kracht van 4,0R of hoger. Bevingen van 6,5R of hoger komen daar gemiddeld eens in de twee jaar voor. Wereldwijd zijn er jaarlijks zo’n 150 aardbevingen van meer dan 6,0R, en ongeveer vijftien die boven de 7,0R uitkomen. De sterkste beving die ooit in Nederland voorkwam had een kracht van 5,8R (Roermond, 1992).

Charles Richter, de seismoloog die de schaal van Richter ontwikkelde waarmee men de sterkte van bevingen kwantificeert, zei veertig jaar geleden: “Mensen die claimen aardbevingen te kunnen voorspellen, zijn meestal zonderlingen, publiciteitzoekers, of figuren die beweren in de toekomst te kunnen kijken.”

Meer weten:

Dit artikel is een publicatie van Natuurwetenschap & Techniek.
© Natuurwetenschap & Techniek, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 april 2004
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.