Je leest:

Niemand vraagt de boer eens wat

Niemand vraagt de boer eens wat

Auteur: | 16 november 2009

Boeren zijn tegen gentechnologie, vindt Greenpeace. Plantwetenschappers en gentechbedrijven zeggen het omgekeerde. Pas vorig jaar verscheen het eerste genuanceerde onderzoek over de mening van boeren. Wat blijkt? Boeren lijken genetische modificatie te verwelkomen.

Hoe vaak spreek je een boer? Grote kans dat het antwoord ‘haast nooit’ is – volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) woont maar liefst 75 procent van alle Nederlanders in stedelijk gebied. Uitgezonderd van mensen die familie, vrienden of zakelijke contacten hebben die boer zijn, zullen de meeste stedelingen in die 75 procent met een boer bijna nooit een praatje maken.

Voor en tegen

Toch mogen vaker praatjes met boeren worden gemaakt, want boeren zijn belangrijk voor de discussie rondom genetische modificatie. Met hulp van genetische modificatie veranderen plantwetenschappers de genen van belangrijke voedselgewassen zoals die van maïs en de aardappel, zodat deze beter bestand zijn tegen ziekten of vraat. Er zijn heel wat

waar je over kunt praten, maar uiteindelijk zullen toch de boeren het gentechgewassen moeten verbouwen – als zij er niet aan willen, staat genetische modificatie van planten een moeizame toekomst te wachten.

Boeren zijn doorslaggevend voor de toekomst van genetisch gemodificeerde gewassen.

Aangezien de mening van boeren doorslaggevend is, zeggen de voor- en tegenstanders van genetische modificatie dat zij vaak een praatje met betrokken boeren hebben. Zo kent Greenpeace een hoop boeren die zich tegen gentechnologie keren. Dat zijn altijd biologische boeren, en dat geeft een vertekend beeld van de gemiddelde boer spreken: slechts 2,7 procent van al het Nederlandse landbouwoppervlak hoort bij een biologische boer. Hetzelfde geldt voor Wageningse plantwetenschappers die bezig zijn de aardappel genetisch veranderen: zij kennen vooral boeren met wie ze enthousiast samenwerken, maar ook dat is nauwelijks een dwarsdoorsnee te noemen.

Zulke praatjes met boeren zijn deels bevooroordeeld en zeggen daarom maar weinig van wat de gemiddelde boer denkt over gentechnologie, en hoe de meningen tussen boeren zijn verdeeld. Daarvoor heb je een goed onderzoek met bijvoorbeeld vragenlijsten nodig. De waarheid is dat in Nederland zo’n onderzoek met vragenlijsten nooit is opgedoken, ondanks dat de genetische modificatie nu al dik tien jaar zijn opmars beleeft.

Genetische modificatie is oké

Gelukkig is dit kennisgat een aantal wetenschappers niet ontgaan, en nu verschijnen de eerste onderzoeken waarin Europese boeren hun mening over gentechnologie geven.

Het enige grote onderzoek tot dusver is van Sue Oreszczyn, beleidsonderzoeker van de Open University te London. Onder leiding van hoogleraar Andy Lane beschrijft zij in het rapport Farmers’ Understandings of GM crops within local communities hoe ze in totaal zestig Britse boeren vroeg naar hun houding tegenover genetische modificatie, en hoe ze het toekomstige boerenbestaan zien. Een precieze meningsverdeling leverde dat niet op, maar wel een eerste indruk.

Over genetische modificatie van planten waren alle geïnterviewde Britse boeren, op twee biologische boeren na, het wel eens: ze zien het plaatsen van nieuwe genen als een sterke verbetering ten opzichte van kruisen en veredelen. Echt iets onnatuurlijks vinden de boeren genetische modificatie niet – wat hun betreft is het praktisch een verlengstuk van hun oude praktijken. Sommige boeren zeiden dat nieuwe technologie onmisbaar is, zeker in een wereld waar het belangrijk is dat je producten gezond en milieuvriendelijk tegelijk moeten zijn. “Wanneer je niet vernieuwt”, merkte een boer op, “blijf je achter.”

Hier zie je maïsvariaties die boeren via ouderwetse veredeling hebben geteeld. Boeren zien genetische modificatie een uitbreiding van veredeling, en niet als iets aparts.
Sam Fentress, Wikimedia Commons

Het positieve beeld dat de meeste boeren over genetische modificatie hebben, sluit behoorlijk goed aan op wat plantwetenschappers en gentechbedrijven zeggen. Dat de doorsnee boer negatief tegenover genetische modificatie staat, zoals Greenpeace en de Milieufederatie zeggen, lijkt dus niet te kloppen en gaat wellicht vooral op voor de kleine drie procent die biologische boer is.

Afhankelijkheid

Oreszczyn vroeg de boeren ook of ze vonden dat genetische modificatie hen afhankelijker van andere bedrijven kan maken. Dat verdient even uitleg: boeren die genetisch gemodificeerde planten zaaien, beheren hun zaden niet meer zelf, maar zullen deze van de gentechindustrie moeten kopen of krijgen. Als kopen de norm wordt, zullen boeren té afhankelijk worden van grote bedrijven. In het ergste geval verliezen boeren beheer over hun eigen land en worden ze als het ware marionetten van de gentechindustrie – iets dat het bedrijf Monsanto met een streng genetisch veranderd koolzaadpatent in de Verenigde Staten bijna is gelukt. Een rechter oordeelde uiteindelijk dat Monsanto hierin te ver ging.

De boeren die Oreszczyn sprak, vonden afhankelijkheid van gentechbedrijven iets om op te letten, maar zagen de toekomst niet somber in. Zolang gentechbedrijven hen niet lastigvallen zoals Monsanto dat deed, zien de boeren geen probleem.

Een aantal boeren had al positieve ervaringen met gentechbedrijven. Zij deden mee aan veldproeven met genetisch veranderde planten van gentechbedrijf Bayer, en zijn bijzonder goed te spreken over de samenwerkende houding van het bedrijf.

Oreszczyns onderzoek is een mijlpaal voor de discussie rondom genetische modificatie. Natuurlijk beschrijft ze slechts de mening van een klein aantal Britse boeren en valt daarmee nog weinig te zeggen over wat de gemiddelde boer nu precies denkt over genetische modificatie, maar het is een begin. Deze Britse boeren verwelkomen genetische modificatie, zolang ze door gentechbedrijven en de overheid maar eerlijk worden behandeld. En dat is een belangrijke nuancering waar zowel milieuorganisaties als gentechbedrijven rekening mee kunnen houden.

Zie ook

Meer biotechnologie op Ditisbiotechnologie.nl

Dit artikel is een publicatie van Ditisbiotechnologie.nl.
© Ditisbiotechnologie.nl, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 16 november 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.