Je leest:

Neutronenster op de vlucht

Neutronenster op de vlucht

Auteur: | 2 september 2005

Sterrenkundigen zien een neutronenster met recordsnelheid de melkweg ontvluchten. De bol neutronen is twintig kilometer breed, anderhalf keer zo zwaar als de zon en werd waarschijnlijk door een supernova gelanceerd. Sinds zijn ontstaan heeft B1508+55 al een derde van de nachthemel doorkruist.

Shami Shatterjee van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO) heeft de snelste neutronenster ooit gevonden. Zijn vondst, B1508+55, bevindt zich boven het vlak van de melkweg en is afkomstig uit een regio in het sterrenbeeld Zwaan, waar grote oude sterren stralen. De ster is een pulsar, een neutronenster die een paar keer per seconde rond zijn as draait en daarbij een bundel straling rondzwiept. Shatterjee mat de snelheid en afstand van de pulsar met VLBA (Very Long Baseline Array), de uit tien radiotelescopen samengestelde supertelescoop van NRAO.

+55 is 2,5 miljoen jaar geleden ontstaan en heeft sindsdien een derde van de aardse nachthemel doorkruist. Met zijn huidige snelheid zal hij uiteindelijk de melkweg achter zich laten.

Neutronensterren als B1508+55 onstaan als een zware ster aan het einde van zijn leven ontploft als supernova. Daarbij komt in een paar seconden meer energie vrij dan de zon in haar hele leven produceert. Het hart van de ster, dat zonder kernfusiebrandstof ineenstortte tot een neutronenster, is volgens Shatterjee met een enorme snelheid van 1100 km/s de ruimte in geschoten. “We weten dat de neutronenster een schop kan krijgen van de supernova waarin hij ontstaat, maar de enorme snelheid van deze ster is bijna niet te begrijpen met onze huidige theorie”, vertelt Shatterjee. “We moeten onze modellen dus aanpassen en verfijnen.” B1508+55 is 2,5 miljoen jaar geleden ontstaan en heeft sindsdien een derde van de aardse nachthemel doorkruist. Met zijn huidige snelheid zal hij uiteindelijk de melkweg achter zich laten.

Extreme natuurkunde

Neutronensterren en supernovae zijn maar moeilijk te beschrijven, omdat ze zo ver buiten de normale omstandigheden liggen die we op aarde kennen. Een supernova ontstaat als een zware ster door zijn normale kernbrandstof heen raakt en onder zijn eigen gewicht ineen krimpt. De schokgolf van de naar binnen vallende buitenlagen, het inkrimpen van de kern tot alle elektronen en protonen erin samensmelten tot neutronen en de energieflits als een restje brandstof voor de laatste keer ontsteekt maken van een supernova een ongeëvenaard spektakel.

Na de ontploffing blijft een restant achter: een neutronenster of, bij de zwaarste sterren, een zwart gat. Zo’n neutronenster bestaat uit een bol neutronen van twintig kilometer doorsnede, anderhalf keer zo zwaar als de zon, met een klein laagje normale materie als korst. Aan het oppervlak is de zwaartekracht 1011 keer zo sterk als op aarde. Eén theelepeltje neutronium is zo zwaar als een berg en een supernova braakt korte tijd meer energie uit dan het sterrenstelsel waarin hij staat. Geen wonder dat modelberekeningen daar moeite mee hebben.

De tien samenwerkende radiotelescopen waar de VLBA uit is opgebouwd. Als ze samenwerken hebben ze het oplossend vermogen van een schotel zo breed als Noord-Amerika. bron: VLBA / NRAO

“We hebben hier de allereerste waarnemingen van een neutronenster die sneller beweegt dan 1000 km/s”, zegt Walter Brisken, NRAO-astronoom en mede-ontdekker van B1508+55. “Het zijn ook nog eens de eerste waarnemingen van ons project, en het is erg opwindend om zo snel zulke spectaculaire resultaten te krijgen!”

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 september 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.