Je leest:

Netwerk antennes op de maan

Netwerk antennes op de maan

Auteur: | 10 maart 2006

Nu de supertelescoop Lofar richten de experts bij Astron/LOFAR en EADS zich op hogere sferen. Op 9 maart presenteerde het consortium plannen voor een grote radiotelescoop op de achterkant van de maan. De partijen hopen met hun project de Europese ruimtevaartindustrie te stimuleren en een bijdrage te leveren aan de wetenschap.

Krijgt Europa ooit eigen ruimtestations en bases op andere planeten? Als het aan een consortium van de Nederlandse astronomen van Astron/LOFAR en het Europese lucht- en ruimtevaartbedrijf EADS ligt, heeft de EU over een decennium een eigen basis op de maan. Als eerste stap op weg naar LIFE (Lunar Infrastructure For Exploration) presenteerden de drie organisaties in Leiden een plan om de achterkant van de maan om te toveren in een gigantische radiotelescoop. Die wordt gebaseerd op LOFAR, de telescoop-in-25000-delen in het noordoosten van Nederland en een deel van Duitsland wordt aangelegd.

Niet onder moeders paraplu

Het is een mixed blessing, zo’n atmosfeer. Fijn natuurlijk, die bescherming tegen schadelijke UV-straling, maar voor een sterrenkundige filtert de dampkring iets té goed. Op een paar vensters na – in het zichtbare licht en een deel van het radiogebied – blokkeert de aardse atmosfeer namelijk alle straling uit het heelal. Geen wonder dat wetenschappers hun röntgen- en gamma-telescopen als XMM-Newton en SWIFT in een baan om de aarde brengen. Daar kunnen ze ongestoord speuren naar supernova’s, gammaflitsers en andere spectaculaire gebeurtenissen. bron: Astron.

Telescopen koppelen

Nadeel van een satelliet-telescoop is, dat het apparaat relatief klein blijft. Hoe groter de telescoop, hoe scherper het beeld dat hij oplevert. Vandaar dat sterrenkundigen op aarde telescopen aan elkaar koppelen via snelle glasvezels. LOFAR bestaat bijvoorbeeld uit 25.000 kleine radio-ontvangers, verspreid over akkers en bossen. Eenmaal gekoppeld aan een supercomputer leveren die ontvangers hetzelfde beeld als een telescoop zo groot als noord-Nederland. Met zo’n gekoppelde telescoop kunnen onderzoekers nóg verder, nóg nauwkeuriger het heelal in kijken.

Het gebied waar de radiotelescoop LOFAR is uitgezet, met daarin aangegeven de belangrijkste glasvezelverbindingen voor de datastroom. bron: ASTRON Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Satelliet-telescopen zijn gebonden aan een maximum-afmeting; ze moeten namelijk in een raket of vrachtruim van een space shuttle passen. Tegelijkertijd geldt: hoe groter, hoe nauwkeuriger, dus zoeken sterrenkundigen naar een manier om zo groot mogelijke ruimtetelescopen te bouwen. Eén mogelijkheid is een aantal satellieten in formatie te laten vliegen. Een telescoop-in-delen op de maan zou hetzelfde voordeel hebben en óók nog eens geen last hebben van alle straling die de mensheid vanaf de aarde de ruimte in zendt. Bovendien vormt zo’n telescoop een mooi startpunt voor verdere exploitatie van het maanoppervlak.

Astron/LOFAR en EADS willen hun samengestelde radiotelescoop via een Europese Ariane-raket lanceren. Vanuit een omloopbaan om de aarde brengt een booster de lander op koers naar de maan. Halverwege ontkoppelt de lander en zoekt zijn weg naar de maanpool. Eenmaal geland vuurt hij een netwerk van sensoren af die via kabels stroom van en meetgegevens naar de lander sturen. Die zendt de datastroom verder naar de aarde. De maan-LOFAR moet uiteindelijk bestaan uit een hele reeks van zulke landers met elk een eigen antenne-netwerk. bron: Astron / LOFAR / EADS _ Klik op de afbeelding voor de complete versie._

Een observatorium op de maan is niet alleen nuttig voor sterrenkundigen. Om de telescoop heen moet een complete infrastructuur ontstaan. Wie er vroeg bij is kan daar een groot deel van bouwen. Naar verwachting zullen Nederlandse en Duitse bedrijven veel opdrachten voor het uiteindelijke LIVE-project in de wacht slepen.

Een Ariane-raket moet de nieuwe LOFAR lanceren op weg naar de maan. bron: ESA. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Voor LIVE realiteit is, moet het project in 2008 worden aangeboden aan de Europese Ministerraad. Die bepaalt namelijk welke taken de Europese ruimtevaartorganisatie ESA uitvoert. Lancering van de maan-LOFAR vindt op zijn vroegst plaats in 2013; de complete telescoop wordt rond 2016 opgestart.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 maart 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.