Je leest:

Nederlanderschap op de schop

Nederlanderschap op de schop

Auteur: | 24 oktober 2006

In Nederland wordt heftig gedebatteerd over integratie en inburgering. Volgens professor Halleh Ghorashi wordt in dit debat te veel uitgegaan van ‘wij’ versus ‘zij’. De antropologe hield onlangs haar oratie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Moslims vieren Suikerfeest, hindoes Diwali en katholieken carnaval. Surinamers eten roti, Hollanders haring en Turken baklava. Het is belangrijk om wat te weten over de verschillende culturen in Nederland. Maar wat als een Surinaamse moslim het liefst haring eet? Ghorashi meent dat teveel aandacht voor cultuur niet goed is en biedt een nieuwe visie op multicultureel Nederland.

Gevaar

Volgens professor Ghorashi ligt in Nederland het gevaar van ‘culturalisering’ op de loer. Iemands culturele achtergrond verklaart dan zijn volledige denken en doen: ben je Turks, dan moet je wel van baklava houden. Bij de verklaring van maatschappelijke problemen wordt het cultuurverschil tussen verschillende groepen te vaak als doorslaggevende factor gezien. Bij Marokkaans-Nederlandse misdadigers wordt bijvoorbeeld snel gezegd dat ze crimineel zijn vanwege hun Marokkaanse en islamitische cultuur, zonder dat er wordt gekeken naar andere (sociaal-economische) redenen voor crimineel gedrag. Ghorashi meent dat individuen hierdoor gereduceerd worden tot hun culturele achtergrond, maar: ‘we zijn meer dan alleen onze cultuur.’

Bron: Zaman

Eigen wereldjes

Sommige mensen denken dat de westerse cultuur en de islamitische cultuur twee aparte onverenigbare categorieën zijn. Ze gaan uit van het idee dat culturen duidelijk getrokken grenzen hebben en dat ze onveranderlijk zijn. Ghorashi keert zich tegen dit soort ‘categoraal denken’: het denken in culturele categorieën die tegenover elkaar staan. Het belangrijkste Nederlandse voorbeeld van categoraal denken zie je bij de verzuiling: mensen werden geboren als katholiek, protestant of socialist en bleven de rest van hun leven in hun eigen wereld.

Volgens Ghorashi is ook de Nederlandse omgang met migranten gebaseerd op categoraal denken. Migranten worden vaak gezien als totaal andere mensen die weinig overeenkomsten delen met autochtone Nederlanders, alleen omdat ze een andere culturele achtergrond hebben. Vanaf de komst van de eerste gastarbeiders denken we in Nederland dat migranten tot een andere cultuur behoren en dat de kloof met de Nederlandse cultuur onoverbrugbaar is. Ook in de hedendaagse discussies rondom integratie en inburgering staat het verschil tussen ‘wij’ en ‘zij,’ centraal.

Stap opzij

Halleh Ghorashi pleit voor een andere visie op cultuur en een nieuwe omgang met migranten. ‘Het gaat bij democratie niet om de meerderheid, maar juist om ruimte voor de minderheid,’ aldus Ghorashi die vindt dat democratie anders zou moeten worden geïnterpreteerd. ‘Democratie is niet alleen een staatsvorm, maar ook een leefwijze en houding, die inhoudt dat je bij voorbaat accepteert dat de ander anders mag zijn.’ Het gaat hier om een open en nieuwsgierige houding en een bereidheid om ‘opzij te stappen’. Immers, ‘we kunnen niet naar de ander luisteren zonder tijdelijk achter onze eigen overtuiging een vraagteken te zetten. Dit betekent niet twijfel aan eigen ideeën, maar een aanzet tot een gemeenschappelijke ruimte, een tijdelijke ruimte om te kunnen luisteren en de ander te kunnen naderen’, aldus Ghorashi. Een belangrijk onderdeel van de democratische cultuur is dan ook dat je niet alleen kijkt naar verschillen, maar juist naar overeenkomsten tussen jou en de ander.

Halleh Ghorashi, hoogleraar Management van diversiteit en integratie

Nieuw Nederland

Ghorashi heeft een oplossing voor de angst dat culturele diversiteit de Nederlandse identiteit bedreigt; het Nederlanderschap moet op de schop. Nu zien mensen je pas als een ‘echte’ Nederlander als je wit bent en een joods-christelijke achtergrond hebt. Migranten kunnen vanwege hun ‘afwijkende cultuur’ weliswaar nette burgers worden, maar nooit echte Nederlanders. Volgens Ghorashi moet deze houding veranderen en moet het Nederlanderschap ruimte bieden aan hybride Nederlanders: mensen die meerdere culturen in zich verenigen.

De nieuwe Nederlandse identiteit omvat niet alleen autochtone Nederlanders, maar ook Iraans-Nederlanders, Turks-Nederlanders en Congolees-Nederlanders. Met zo’n nieuwe definitie van het Nederlanderschap is culturele diversiteit geen bedreiging voor de Nederlandse identiteit, maar juist een versterking. Volgens Ghorashi kunnen we zo komen tot een Nieuw Nederland waarin we verder kijken dan iemands culturele achtergrond, ruimte maken voor anders-zijn en tegelijkertijd meer aandacht hebben voor overeenkomsten tussen mensen.

De oratie van Halleh Ghorashi heet Paradoxen van Culturele Erkenning. Management van Diversiteit in Nieuw Nederland en werd op 13 oktober 2006 uitgesproken aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 24 oktober 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.