Je leest:

Nauwkeurige analyse van gas rondom een zwart gat

Nauwkeurige analyse van gas rondom een zwart gat

Met de lancering van het NASA röntgenobservatorium Chandra afgelopen zomer, is het nu mogelijk om nog nauwkeuriger röntgenspectra van actieve melkwegstelsels te meten. Op 11 december werd Chandra gericht op het heldere stelsel NGC 5548 in het sterrenbeeld Bootes. Dit melkwegstelsel op een afstand van 300 miljoen lichtjaren is een van de best bestudeerde voorbeelden van zijn soort. De metingen met Chandra bevestigen dat er heet gas rondom het zwarte gat is. Door het hoge spectraal oplossend vermogen kon nu voor het eerst de chemische samenstelling en temperatuur van dat gas bepaald worden.

Met de lancering van het NASA röntgenobservatorium Chandra afgelopen zomer, is het nu mogelijk om nog nauwkeuriger röntgenspectra van actieve melkwegstelsels te meten. Op 11 december werd Chandra gericht op het heldere stelsel NGC 5548 in het sterrenbeeld Bootes. Dit melkwegstelsel op een afstand van 300 miljoen lichtjaren is een van de best bestudeerde voorbeelden van zijn soort.

De metingen met Chandra bevestigen dat er heet gas rondom het zwarte gat is. Door het hoge spectraal oplossend vermogen kon nu voor het eerst de chemische samenstelling en temperatuur van dat gas bepaald worden. De nieuwe metingen laten o.a. koolstof, stikstof, zuurstof, magnesium, silicium en ijzer zien, in verhoudingen die vergelijkbaar zijn met wat we op de zon vinden.

Deze elementen bevinden zich in een hete wind van tweehonderdduizend graden, die met een snelheid van zo’n 300 kilometer per seconde van het zwarte gat wordt weggeblazen. De wind bevindt zich vrij ver van het zwarte gat, op minstens 3 lichtdagen reizen van het zwarte gat, en wordt aangedreven en verhit door het enorme stralingsveld dat er rondom het zwarte gat heerst (een miljoen Watt per vierkante meter!).

bron: NASA/SRON

Dit soort metingen zijn nu pas mogelijk doordat er steeds betere instrumenten worden ontwikkeld. Stichting Ruimte Onderzoek Nederland heeft zo voor Chandra een transmissie tralie ontworpen, de “Low Energy Transmission Grating” (LETG). Met behulp van deze tralie wordt het invallende röntgenlicht uitéén gerafeld in verschillende ‘kleuren’ net zoals een prisma dat kan met zichtbaar licht.

Deze nieuwe metingen vormen de voorbode van nog veel meer spectaculaire resultaten. De onlangs gelanceerde XMM satelliet bevat een Reflectie Tralie Spectrometer die nog gevoeliger is dan de bovengenoemde LETG op Chandra. Deze spectrometer is ook ontwikkeld en gebouwd onder verantwoordelijkheid van SRON. Hiermee zal niet alleen in NGC 5548 maar ook in andere melkwegstelsels het warme gas rondom het zwarte gat beter bestudeerd worden. Daardoor ontstaat er een beter inzicht in wat zich afspeelt in de omgeving van een zwart gat.

Het artikel wat de resultaten beschrijft zal in het maart nummer van het internationale tijdschrift Astronomy and Astrophysics gepubliceerd worden.

Specifieke informatie over dit onderzoek is te verkrijgen bij dr. Jelle Kaastra (tel. 030-2538570, fax. 030-2540860, e-mail:[email protected] of bij dr. A.C. Brinkman (tel.: 030-2535712; e-mail: [email protected]). Algemene informatie over Chandra en de LETG is te vinden op http://www.sron.nl/divisions/hea/axaf/axafhome.html

Dit artikel is een publicatie van Netherlands Institute for Space Research (SRON).
© Netherlands Institute for Space Research (SRON), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 17 februari 2000

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.