Je leest:

Nanotechnologie in de glazen bol

Nanotechnologie in de glazen bol

Auteur: | 13 augustus 2010

Een medisch laboratorium op een chip, vuilwerende kleding, een koelkast die zelf boodschappen bestelt: de beloften van nanotechnologie liegen er niet om. Maar realiseren we ons ook op welke manier dit soort toepassingen ons leven gaat veranderen? Een nieuw onderzoek wil peilen wat de Nederlandse bevolking wil met nanotechnologie.

Wat willen we precies met nanotechnologie? Mini-machines die ons gezond houden? Of vinden we dat eng?

Toen de mobiele telefoon in de jaren negentig heel populair werd, bleken jongeren minder te gaan roken. Had dit met elkaar te maken? Jazeker, jongeren gaven plots hun geld uit aan beltegoed. Voor sigaretten bleef weinig over. Dat de mobiele telefoon invloed kon hebben op rookgedrag, had vooraf niemand kunnen bedenken.

Dat zegt Tsjalling Swierstra, techniekfilosoof aan de universiteit Maastricht. Swierstra kan zich als geen ander voorstellen hoe de mens mogelijk om zal gaan met nieuwe techniek. Momenteel richt hij zich op nanotechnologie. Hij is één van de initiatiefnemers van het ‘Grote Nano-onderzoek’, mede mogelijk gemaakt door Nanopodium, dat gaat uitzoeken in hoeverre de Nederlandse bevolking zit te wachten op nanotechnologie.

Nano-naise

Nanotechnologie is de tak van wetenschap waarbij met structuren geknutseld wordt die 100.000 keer kleiner zijn dan de dikte van een haar. Op deze schaal kunnen wetenschappers de eigenschappen van materialen veranderen, of zelfs compleet nieuwe materialen ontwerpen. Dit biedt enorme mogelijkheden. Denk aan kankermedicijnen die de rest van het lichaam buiten schot houden, snellere en kleinere computerchips en de meest efficiënte zonnecellen ooit.

Of kogelvrije kleding, of nanobots, of zelfs autootjes ter grootte van een molecuul. De mogelijkheden van nanotechnologie zijn, zoals het cliché gaat, werkelijk eindeloos.

De wenselijkheid van deze en andere veelbelovende toepassingen kun je volgens Swierstra het beste beoordelen door je voor te stellen hoe je er zelf mee om zou gaan. Dat is het idee achter het Grote Nano-onderzoek. Deelnemers worden met prikkelende toekomstscenario’s uitgedaagd kritisch na te denken over de mogelijkheden van nanotechnologie. Swierstra kan hierbij gevolgen van toepassingen bedenken waar je niet direct aan zou denken.

Zo op het eerste gezicht lijkt bijvoorbeeld ‘nano-naise’ een briljante vinding. Dit is een mayonaise die bewerkt is met nanotechnologie. Nano-naise is op de nanoschaal zó aangepast dat het minder calorieën bevat, maar hetzelfde smaakt. Mensen hoeven hun eetgedrag dus niet te wijzigen en worden er toch niet dik van.

Maar volgens Swierstra ligt het minder simpel. “Bij ‘light-producten’ zien we vaak juist het tegenovergestelde effect optreden”, zegt hij, “mensen denken dat het gezonder is, dus gaan ze er meer van eten. Gevolg is dat mensen uiteindelijk méér calorieën binnen krijgen. Gezond voedsel leidt vaak tot ongezond gedrag.”

Reclame

Een ander voorbeeld is de slimme etalage. Dat is een etalage die producten op het raam projecteert, waarvan de winkel door eerdere aankopen weet dat je ze interessant vindt. Je hoeft dus niet meer eindeloos alle winkels af te gaan voor een gave broek. De winkel weet wat je leuk vindt en laat dat buiten al aan je zien. Gemak dient de mens, zou je zeggen.

Maar ook hier moet je volgens Swierstra even wat langer over nadenken. “Dit soort gepersonaliseerde reclame zien we nu ook al”, zegt hij. “Nieuws en reclame toegespitst op jouw interesses; dat is fijn. Maar het gevaar dreigt dat je geen nieuwe dingen te zien krijgt, die je wellicht ook zouden aanspreken. Bovendien: zo’n etalage dient dan wel om te gaan met de ontwikkeling van consumenten. Op je 25e heb je het met de muziek van K3 waarschijnlijk wel gehad.”

Wil je zelf ook nadenken en meepraten over de wenselijkheid van nieuwe toepassingen van nanotechnologie? Via www.nanometing.nl kan iedereen zich opgeven voor het Grote Nano-onderzoek, dat 15 augustus van start gaat. Meer nanoprojecten: www.nanopodium.nl

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 13 augustus 2010
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.