Je leest:

Naar een betere klimaatsvoorspelling

Naar een betere klimaatsvoorspelling

Auteur: | 31 augustus 2008

Wetenschapper Sinnighe Damsté (NIOZ, Universiteit Utrecht) heeft een beurs voor klimaatonderzoek aan fossiele resten van bacteriën gewonnen. Deze zogenaamde lipiden veranderen temperatuursafhankelijk en kunnen zo gebruikt worden om huidige klimaatmodellen te verbeteren.

Klimaatonderzoek is hot. Met behulp van klimaatgegevens uit het verleden proberen wetenschappers het toekomstige klimaat te voorspellen. Een relatief nieuwe, veelbelovende methode is het onderzoek aan fossiele resten van bodembacteriën. Voor dit onderzoek heeft hoogleraar Jaap Sinnighe Damsté ( NIOZ, Universiteit Utrecht) 2,5 miljoen euro ontvangen van het ‘European Research Council’.

Fossiele bacteriën

De resten van fossiele bacteriën zijn zogenaamde membraamlipiden (vetachtige stoffen die onoplosbaar zijn in water maar wel in alcohol). De lipiden hebben een iets andere opbouw bij een veranderende temperatuur en dus kunnen ze gebruikt worden als een oerthermometer. Als er precies wordt uigevonden welke bacteriën welke temperatuursafhankelijke lipiden produceren dan kunnen laboratoriumexperimenten gedaan worden.

Veranderingen in de membraanlipiden van bodembacteriën over een temperatuurgradiënt. Met het stijgen van de temperatuur verdwijnen de rood omcirkelde methylgroepen uit de moleculen, terwijl de hoofdstructuur hetzelfde blijft. Bron: NIOZ

Terug in de tijd

De lipiden zijn overal ter wereld terug te vinden in landbodems. Een deel komt in de rivier terecht die ze meeneemt naar de zeeën en oceanen. Hier stapelen deze lipiden zich op, laagje voor laagje. Hoe dieper des te ouder de membraanlipiden van bacteriën zijn. Sinnighe Damsté vertelt: “We streven er naar metingen in het midden Krijt (±100 miljoen jaar geleden) te kunnen doen omdat dat een periode was waarin het CO2 gehalte in de atmosfeer 4-10 zo hoog was als de pré-industriele waarden (280 ppmv = 280 deeltjes per miljoen) en dus mogelijk een goed model is voor de broeikas wereld waar we naar toe gaan.” Tot nu toe kunnen onderzoekers tot 55 miljoen jaar gelden teruggaan met deze methode. Het huidige CO2 gehalte is overigens 385 ppmv.

Boren

Om de membraanlipiden te verzamelen, wordt letterlijk in bodem de geboord. Deze lipiden zijn voor het eerst gevonden in Nederland en wel acht jaar geleden tijdens een boring in een Drents veen. Nu is het boorgebied verplaatst naar de oceaanbodems nabij rivieren, waar de lipiden goed bewaard blijven in de loop van de miljoenen jaren. Dit boren beperkt zich niet alleen tot Nederland, maar Sinnighe Damsté wil over de hele wereld gaan boren om de kwantitatieve klimaatgegevens te vergaren.

Vanaf het NIOZ onderzoeksschip ‘Pelagia’ worden met de pistoncorer 10-15m lange sedimentkernen genomen. De bodem is het miljoenen jaren oude archief van de zee. Bron: NIOZ

Toekomst

De looptijd van het project is vijf jaar. Er worden vijf nieuwe mensen ingehuurd en daarnaast werken er nog eens vijf andere mensen van het NIOZ en de Universiteit Utrecht parttime aan. Sinnighe Damsté verwacht de eerste onderzoeksresultaten waarschijnlijk over enkele jaren.

Deze sedimentkernen worden in segmenten van één meter verdeeld, die vervolgens verticaal worden doorgezaagd. In deze openliggende kern is de gelaagdheid duidelijk te zien. Bron: NIOZ

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 31 augustus 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.