Je leest:

Mysterieuze maan laat het regenen op Saturnus

Mysterieuze maan laat het regenen op Saturnus

Auteur: | 27 juli 2011

Sinds de ontdekking van grote hoeveelheden waterdamp hoog in de atmosfeer van de planeet Saturnus staan astronomen voor de vraag waar al dat water vandaan komt. De Europese Ruimtetelescoop Herschel heeft de oplossing gevonden. Het water is direct afkomstig van een van de geheimzinnige manen van de planeet.

Buitengewoon krachtige geisers schieten waterdamp en ijsblokken omhoog vanaf de zuidpool van Enceladus.

Elke seconde spuugt Enceladus – een van de maar liefst 62 manen van Saturnus – zo’n 250 kilo waterdamp uit. De waterdamp is afkomstig uit uiterst krachtige geisers op de zuidpool van het kleine maantje. Het grootste deel van de damp verdwijnt in het heelal.

Uit waarnemingen van de Herschel ruimtetelescoop blijkt nu dat zo’n drie tot vijf procent van de waterdamp ingevangen wordt door de zwaartekracht van Saturnus en een donutvormige ring rondom de moederplaneet vormt. De waterdamp afkomstig van Enceladus valt uiteindelijk als neerslag in de gasplaneet Saturnus.

De ring van waterdamp heeft een breedte van maar liefst tien keer de doorsnede van Saturnus, terwijl de dikte van de ring ongeveer gelijk is aan de doorsnede van deze planeet. De Europese ruimtetelescoop Herschel is de eerste die de ring waarneemt. Waterdamp genereert geen zichtbaar licht. Herschel is echter uitgerust met uiterst gevoelige infraroodcamera’s die de damp wel kunnen detecteren.

Volgens onderzoekers van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA is er niets vergelijkbaars aan te wijzen dat op aarde plaatsvind. “Geen noemenswaardige hoeveelheden water bereiken de aardse atmosfeer vanuit de ruimte. Dit is – voor zover we nu weten – uniek voor de planeet Saturnus.”

Saturnus’ mysterieuze maan Enceladus. Opname gemaakt door de Cassini/Huygens-sonde in 2005. Aan de zuidzijde de ‘Tijgerstrepen’, het gebied waar zich uiterst actieve geisers bevinden.

De waterdamp in de bovenste lagen van de atmosfeer van Saturnus werd al in 1997 ontdekt door astronomen van de ESA. In 2005 ontdekte de Cassini/Huygens-sonde – een gezamenlijk project van ESA en Amerikaanse collega’s van NASA – de geheimzinnige waterspuwers op Enceladus. Herschel heeft nu de link weten te leggen tussen de twee eerdere ontdekkingen.

Vloeibaar water

Hoe de uiterst krachtige geisers op Enceladus precies werken is nog altijd onduidelijk. In 2008 vloog de Cassini/Huygens-sonde dicht genoeg langs het maantje om gedetailleerde opnames te maken van Enceladus’ oppervlakte. Op deze maan bevinden zich spleten van enkele honderden meters diep waaruit niet alleen waterdamp, maar ook brokken ijs met grote kracht omhoog schieten. De spleten vormen een kenmerkend patroon dat wel wat op de strepen van een tijger lijkt.

Enceladus heeft al jaren de bijzondere aandacht van wetenschappers. De afwezigheid van kraters aan de zuidzijde van de maan en de geisers tonen aan dat de maan geologisch en vulkanisch actief is. Samen met de Saturnusmaan Titan en de manen Io en Europa van buurplaneet Jupiter staat Enceladus op de shortlist voor de eerste buitenaardse plaats waar mogelijk vloeibaar water te vinden is. Vloeibaar water is een belangrijke voorwaarde voor leven.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 27 juli 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.