Je leest:

Mozart gaat live

Mozart gaat live

Auteur: | 5 december 2008

Urenlang rommelen met keyboards, gitaren en muziekpapier voor een nieuw muziekstuk hoeft niet meer. Met nieuwe computersoftware genaamd ImproSculpt kunnen componisten hun creaties gelijk afspelen, terwijl het publiek live meegeniet.

De noten verschijnen aan één stuk door op het papier. Tegelijkertijd speelt Mozart met een biljartbal die hij rondjes laat rollen over de tafel. In de kamer staan geen piano’s of fagotten, niet eens een xylofoontje. Toch klinkt het muziekstuk in zijn hoofd alsof Mozart omringd is door een heel orkest.

Screenshot uit de film “Amadeus”.

Dat is het beeld wat de makers van ‘Amadeus’ scheppen van Mozart in hun film over het leven van ’s werelds beroemdste componist. Zijn rivaal Antonio Salieri kan er met zijn verstand niet bij dat Mozart de muziekstukken uit het blote hoofd bedenkt. En terecht, want zoals menig musicus je kan vertellen is componeren een moeizaam proces waarbij de gum overuren maakt. Maar het hoeft niet langer zo te zijn, zegt de Noorse componist en techneut Oeyvind Brandtsegg. Zijn nieuwe muzieksoftware ondersteunt de componist door zojuist bedachte muziek meteen geschikt te maken voor een meeluisterend publiek.

Brandtsegg’s software om live muziekstukken te componeren heet ImproSculpt. De componist selecteert geluiden die hij als basis wil gebruiken voor het stuk en neemt deze op met een microfoon. De opname gaat naar de software, die het brongeluid op zo’n manier bewerkt dat de componist het nieuwe geluid meteen kan gebruiken in zijn muziekstuk. In het onderstaande filmpje toont Brandtsegg de werking van zijn software.

Monster synthesizer

Dat het werkt is duidelijk, maar hoe het werkt is wat ingewikkelder. Het komt erop neer dat de Improsculpt software de componist op drie manieren helpt: het breekt opgenomen geluiden af in kleine stukjes, die Brandtsegg partikkels noemt. Dan herorganiseert de software de partikkels op zo’n manier dat je een nieuw geluid krijgt dat ook mooi klinkt. Tenslotte wordt het bewerkte geluidsample enkele seconden later afgespeeld.

Om geluiden af te breken in kleine stukjes bestaat al een techniek, genaamd granulaire synthese. Hierbij wordt geluid afgebroken in granules, fragmentjes van 1 tot 10 milliseconden lang, die dan worden bewerkt. Brandtsegg besloot de techniek een stapje verder te nemen, met partikkels in plaats van granules:

“Ik kwam op het idee nadat ik het geweldige boek ‘Microsounds’ van Curtis Roads had gelezen. Toen realiseerde ik me dat er talloze granulaire technieken zijn om de geluiden te bewerken. Ik wilde vloeiend kunnen schakelen tussen al deze technieken, dus besloot ik om een ‘monster granulaire synthesizer’ te bouwen. Hiermee wilde ik tot het uiterste van de granulaire synthese gaan.”

Met de Improsculpt software is het mogelijk om een geluidsample af te breken tot de kleinste componenten, grains (granules) en partikkels genoemd. Door de grains te bewerken kan de componist het brongeluid volledig onherkenbaar maken, zodat een totaal nieuw geluid ontstaat. Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Geluidslandschappen

Om vloeiend van fragmentje naar fragmentje te gaan moet de software weten welke geluidjes leuk bij elkaar klinken. Daarvoor gebruikte Brandtsegg de geluidskaarten van 20e eeuws componist John Cage om geluiden te vinden die op één of andere manier aan elkaar verbonden zijn. Telkens als er een nieuw geluid moet starten selecteert het systeem een sample wat bij het voorgaande geluidje past. Maar Brandtsegg geeft aan dat hij als componist dit steeds vaker zelf bepaalt.

“De richting van de muziek is de verantwoordelijk van de componist, niet van de computer. Ik probeerde algoritmes te schrijven die mijn muzieksmaak bevatten, een soort muzikale intelligentie. Sommige van die algoritmes zitten nog in Improsculpt, maar de menselijke artiest is nodig om de algoritmes te sturen en de muziek een uniek gevoel te geven.”

Het resultaat van Brandtsegg’s werk is, in de woorden van de componist, “een vloeiende overgang van het originele geluid, via eindeloze variaties, naar geluidslandschappen waar het brongeluid volledig onherkenbaar is geworden.” Een bestaande opname omvormen naar iets onherkenbaars is niks nieuws, maar om een apparaat te ontwikkelen die dit live doet met vloeiende overgangen is een prestatie van formaat.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 05 december 2008
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.