Je leest:

Mot verstoort sonar van vleermuis

Mot verstoort sonar van vleermuis

Auteur: | 17 juli 2009

Sommige tijgermotten hebben een wel heel bijzondere manier om aanvallen van vleermuizen te pareren. Zij leiden het sonardetectiesysteem van het roofdier af door zelf ook geluid te produceren. De vleermuis is dan niet meer in staat om de locatie van zijn prooi goed in te schatten en grijpt in de meeste gevallen mis. Het antwoord van de motten heeft direct effect en blijft werkzaam; vleermuizen kunnen niets tegen dit wapen beginnen.

Vleermuizen zijn nachtroofdieren. Zij gebruiken een sonardetectiesysteem om hun prooi in het pikdonker toch te kunnen lokaliseren. Veel motten die ’s nachts vliegen, hebben zich hierop aangepast. Zij ontwikkelden verschillende verdedigingsmechanismen tegen vleermuizen. Zo hebben veel motten oren, waarmee zij het geluid van hun belager kunnen opvangen. Als zij geluid horen, vliegen de meeste motten de andere kant op of maken zij misleidende bewegingen om de vleermuis te ontwijken. Er zijn echter ook een paar mottensoorten die in reactie op het naderen van een vleermuis zelf ultrasoon geluid produceren.

Sommige mottensoorten reageren op de aanwezigheid van een vleermuis door zelf ook geluid te produceren. Of het geluid van de mot dient als schrikeffect, waarschuwingssignaal of verstoringsbron is nooit goed onderzocht.
William Conner

Schrik

Om het effect van het antwoord van zo’n mot te achterhalen, plaatsten Amerikaanse biologen vleermuizen samen met hun prooien in een onderzoekskamer. Met behulp van geluidsopnamen en een snelle infraroodcamera beluisterden en bekeken zij het gedrag van beide dieren. De vleermuizen hebben tijdens hun maaltijd duidelijk voorkeur voor stille motten. Hiervan vangen ze 400 procent meer dan van motten die geluid produceren. Met een kleine ingreep lukte het de onderzoekers om ook de geluidsproducerende prooidieren stil te krijgen. Deze werden nu even vaak gevangen als de motten die van nature stil zijn. De biologen wisten dan ook zeker dat het geluid dat de motten produceren ervoor zorgt dat ze niet gevangen worden.

Maar hoe werkt dat dan? Daar zijn drie verschillende theorieën over. Vleermuizen schrikken wellicht van het plotselinge antwoord van een mot. Dit zou betekenen dat zij deze prooi in eerste instantie laten schieten, maar dat het niet lang duurt voordat ze aan het geluid gewend zijn. De strategie van de mot heeft in dat geval dus direct effect, maar blijft niet lang werkzaam. Schrik lijkt hier geen verklaring te zijn. Gewenning aan het geluid kan er niet voor zorgen dat de vleermuis meer geluidsproducerende motten gaat vangen.

In dit filmpje zie je hoe een vleermuis (links) een tijgermot (het kleine stipje rechts) probeert te vangen. Op de video hoor je ook de sonar van de vleermuis en het klikkende antwoord van de tijgermot. De vleermuis slaagt er niet in om de mot te vangen. Bron: Science

Waarschuwingssignaal

Het geluid als waarschuwingssignaal is de tweede optie. Een mot zou met zijn antwoord de boodschap “ik ben geen lekker hapje” over kunnen brengen. Vleermuizen zullen dit bericht niet direct oppikken en daarom de motten in eerste instantie gewoon vangen en snel weer loslaten. Na een aantal pogingen zal de vleermuis leren dat motten die geluid maken niet te eten zijn en daarom geen moeite meer doen om deze prooi te vangen. Ook deze verklaring speelt in dit geval niet. Bij de vleermuizen was geen sprake van leren; zij bleven de geluidsproducerende motten gewoon aanvallen.

Verwarde vleermuizen

De laatste mogelijkheid is dat het geluid van de mot het sonardetectiesysteem van de vleermuis verstoort. Deze verdediging heeft direct effect en de vleermuizen kunnen er ook niks tegen beginnen. Dit is het beeld dat het best past bij de waarnemingen van de onderzoekers. De vleermuizen zijn door het geluid van de motten erg in de war. Zij blijven proberen om de geluidsproducerende motten te vangen, maar hebben hier zeer veel moeite mee.

Deze vleermuis is in ieder geval niet in de war. Hij duikt recht op zijn prooi af.
Nickolay Hristov

De biologen hebben aanvullende waarnemingen die deze verklaring ondersteunen. Als een vleermuis normaal gesproken een mot aanvalt, gaat hij zijn geluid steeds sneller produceren. In reactie op een mot die zelf ook geluid maakt, roept de vleermuis juist steeds langzamer. Dit maakt lokalisatie van de prooi bijna onmogelijk. Een duidelijk geval van verstoring.

Bronnen

Tiger moth jams bat sonar (Aaron Corcoran, Jesse Barber en William Conner), Science, 17 juli 2009

Zie ook

Echolokatie bij vleermuizen (Kennislinkartikel van Natuurwetenschap en Techniek)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 17 juli 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.