Je leest:

Monstergaten door schuddende aarde

Monstergaten door schuddende aarde

Auteur: | 23 februari 2010

Lang kreeg de mens de schuld van de enorme gaten in de bodem op Madagaskar. Nieuw onderzoek laat iets anders zien: niet de mens, maar aardbevingen lijken deze ‘lavaka’s’ te veroorzaken.

De mens heeft een enorme invloed op het landschap. Landbouw en verdere herinrichting leiden vaak tot erosie. Sterker nog: de erosie door de mens is groter dan alle processen van natuurlijke erosie samen. In grote delen van Madagaskar zijn enorme gaten in het landschap te zien die ook door erosie veroorzaakt zijn. In het verleden werd nog wel eens de mens aangewezen als hoofdveroorzaker. Dit blijkt niet waar te zijn. Rónadh Cox en collega’s vertellen in een publicatie in Geology dat deze ‘lavaka’s’ komen door aardbevingen.

Lavaka’s komen alleen voor in open landschappen en zijn diep ingesneden in het open landschap. Vergelijk bijvoorbeeld de hoogte van de bomen met de diepte van de gaten.
Rónadh Cox

Lavaka’s

De naam lavaka komt uit het Plateaumalagasi, de plaatselijke taal naast het Frans. Het betekent letterlijk ‘gat’. Lavaka’s komen op hellingen voor en zijn gemiddeld 30 m breed, 60 m lang en 15 m diep; 2700 m3 aarde is dus geërodeerd. De omvang, de steile hellingen en platte bodem van de lavaka maken het tot een bekend fenomeen op Madagaskar. Op sommige plaatsen komen er maar liefst dertig per km2 voor.

Voor de vorming van een lavaka moet eerst de hardere toplaag van de bodem verwijderd worden. Een moesson klimaat zorgt in het droge seizoen voor het openbreken van de bodem gevolgd door lavaka-vorming in het natte seizoen als het water gemakkelijk door de spleten de bodem in kan sijpelen. De erosie die optreedt, eerst in de vorm van het verticaal wegzakken van de bodem, is relatief langzaam: massabewegingen komen er niet aan te pas bij de vorming van de lavaka’s.

Rónadh Cox

Wie of wat heeft het gedaan?

Wellicht tegen de verwachting in komen lavaka’s niet overal evenveel voor. De belangrijkste reden die tot nu toe genoemd is, was de mens. Door ontbossing, overbegrazing en het verbranden van grasland kwam de bodem vrij te liggen en, voilà, een lavaka. Zo gemakkelijk ligt het echter niet, want eerder onderzoek liet al zien dat slechts een kwart van de lavaka’s is ontstaan als gevolg van menselijke activiteit. De dichtstbevolkte en daarom veel begraasde gebieden hebben weinig lavaka’s…

Nee, er moet iets anders zijn. Rónadh Cox en collega’s hebben het anders aangepakt en onderzochten waar precies de ca. 1300 aardbevingen per jaar voorkomen op het eiland. Ze vonden een opmerkelijk verband: 46% van de 28,425 lavaka’s komen voor in gebieden waar veel aardbevingen optreden. Zes van de negen gebieden met enorm veel lavaka’s komen overeen met gebieden waarin ook veel aardbevingen optreden. Toeval? Statistisch gezien niet.

Een sterk verband tussen de distributie van lavaka’s en aardbevingen.
Geology

Géén mechanisme…

Het verhaal is daarmee echter niet uit, want hoe de aardbevingen de lavaka’s veroorzaken is niet bekend. In het wetenschappelijke artikel schrijven Rónadh Cox en collega’s er dit over: ‘Het korte antwoord is dat we het niet weten’. Ook Neil Wells, een van de reviewers van het artikel, laat aan Kennislink weten niet helemaal overtuigd te zijn. Dit in tegenstelling tot andere verschijnselen waarbij aardbevingen grond in beweging zetten (zoals een aardverschuiving of liquefaction) waarbij wel een mechanisme bekend is. Het is echter niet zo gemakkelijk in dit geval want er is geen verband tussen de zwaarte van de aardbevingen en het aantal lavaka’s. Bovendien laten satellietbeelden geen nieuwe lavaka’s zien direct na een aardbeving.

De wetenschappers denken dat het steeds weer opnieuw schudden van de aarde door lichte aardbevingen een rol speelt. Hierdoor worden de zandkorreltje losgeschud en neemt de waterdoorlaatbaarheid van de bodem toe. Hierdoor zou uiteindelijk erosie in werking treden. Nieuw veldwerk is echter nodig om dit verder te onderzoeken.

Statistisch gezien is het 99% zeker dat er een verband is tussen lavaka’s en aardbevingen.
Geology

Referentie:

Cox et al., 2010. Shakedown in Madagascar: Occurrence of lavakas (erosional gullies) associated with seismic activity. Geology 38 (2): 179-182.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 februari 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.