Je leest:

Minst-volle maan

Minst-volle maan

Auteur: | 23 december 2004

Op Tweede Kerstdag 2004 is er iets bijzonders aan de hand met het licht van de maan. De maan is dan vol, maar staat tegelijkertijd ook in het apogeum van haar baan. Het apogeum van de maanbaan is het punt dat het verst van de aarde ligt. De maan staat alleen gemiddeld op 384.000 km afstand van de aarde.

In werkelijkheid is de maanbaan elliptisch, zodat de afstand varieert van 363.300 tot 405.500 km. Dit betekent onder meer dat de diameter van de maan als zij het verst van de aarde staat 12% kleiner is dan wanneer zij het dichtst bij de aarde staat.

Op 26 december is het om 16 uur Volle Maan en een dag later, op 27 december om 20 uur, gaat de maan door haar apogeum. De afstand aarde-maan bedraagt dan 406.489 km. Dat is nog verderaf dan de hierboven genoemde, verste afstand. Hoe dat komt, is een echt doordenkertje.

De kortste afstand van 363.300 en en grootste afstand van 405.500 km zijn de waarden die je krijgt als je uitgaat van een gemiddelde excentriciteit van de maanbaan. Maar het zijn niet de kortst en grootst mogelijke afstanden tussen de aarde en de maan. De beweging van de maan wordt namelijk sterk gestoord door de aantrekkingskracht van de zon en ook een klein beetje door die van de planeten. Een van de gevolgen hiervan is dat de ellips die de maan in de ruimte om de aarde beschrijft, langzaam rondtolt. Eén rondtol-periode duurt 8,85 jaar. Tezamen met de beweging van de aarde om de zon betekent dit dat de lange as van de elliptische maanbaan eens in de 206 dagen naar de zon is gericht.

Het verschil tussen de volle maan dichtbij en veraf van de aarde

Op zulke tijdstippen onstaat een soort springvloedwerking: de kortste afstand van de maan is dan veel kleiner dan normaal, en de grootste afstand nog eens extra groot. Dat is nu het geval in december-januari: op 27 december grootste afstand 406.489 km, en op 10 januari kortste afstand 356.570 km. Als de kleine as van de elliptische maanbaan naar de zon is gericht zijn de minimum- en maximumafstand minder extreem. Bijvoorbeeld in april 2005: op 25 april grootste afstand 404.304 km, en op 29 april kortste afstand 369.029 km. De meest extreme minimum- en maximumafstanden van de maan vinden plaatst gedurende de winter op het noordelijk halfrond. Dat is de tijd dat de aarde het dichtst bij de zon staat. In die periode is de storende aantrekkingskracht van de zon dus het grootst.

De Belgische wiskundige en auteur van de Hemelkalender en de Sterrengids Jean Meeus rekende de meest extreme waarden voor de maanafstanden uit. In de periode van 1750 tot en met 2125 vond hij als kortste afstand 356.375 km (4 januari 1912) en als grootste afstand 406.720 km (3 februari 2125).

Maar nu terug naar Tweede Kerstdag. De Volle Maan staat dan zeer ver van de aarde en zal dus ook zwakker schijnen dan gemiddeld het geval is. Is het verschil opvallend?

Laten we eens rekenen met de volgende afstanden. Gemiddelde afstand van de maan tot het middelpunt van de aarde 384.400 km, direct na Tweede Kerstdag 406.489 km. De verhouding van deze twee afstanden is 0,9457. Omdat de schijnbare helderheid omgekeerd evenredig is met het kwadraat van de afstand, is de Volle Maan op Tweede Kerstdag (0,9457)2 of 0,8943 minder helder dan gemiddeld, een afname dus van ruim 11%. Dit komt overeen met 2,5 log 0,8943 = 0,12 magnituden. Het helderheidsverschil valt dus nauwelijks op! Met het blote oog zal het verschijnsel dus zeker niet zijn te zien. Bovendien: wie herinnert zich precies de lichtsterkte van de vorige of de volgende Volle Maan?

Maar: we kunnen een ander leuk experiment doen. We kunnen op of direct na Tweede Kerstdag een opname maken en die vergelijken met een foto van de Volle Maan in het perigeum van haar baan. Op 21 juli 2005 is het Meest-Volle Maan. Het tijdstip van Volle Maan is dan 13 uur en op diezelfde dag gaat de maan om 22 uur door het perigeum van haar baan. De afstand aarde-maan bedraagt dan slechts 357.158 km.

Waar het natuurlijk om gaat is het vergelijken van de diameters op beide tijdstippen. Op 27 december heeft de Volle Maan een diameter van 1764, en op 21 juli volgend jaar een van 2007 boogseconden. Druk van beide opnamen twee verschillende helften af en leg die op de scheidingslijn tegen elkaar. Het verschil is dan enorm en ogenblikkelijk te zien.

Dit artikel is een publicatie van Astronet.
© Astronet, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 december 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.