Je leest:

Minder speling in de spelling

Minder speling in de spelling

Auteur: | 28 november 2005

Op 15 oktober werd de nieuwe Woordenlijst Nederlandse Taal, in de wandelgangen beter bekend als het Groene Boekje, gepubliceerd. In de woordenlijst van 2005 zijn nieuwe woorden toegevoegd en in de Leidraad, het eerste gedeelte van het Groene Boekje waarin de beginselen van de spelling zijn uiteengezet, zijn fouten en inconsequenties met de regels weggewerkt. Hoewel de spellingregels niet zouden worden aangepast, is dat met enkele toch gebeurd.

Op donderdag 24 november hield prof. dr. Henk Verkuyl voor de Vereniging Siegenbeek een lezing over de nieuwe spelling. Naar aanleiding hiervan een gesprek met Jeannine Beeken, verbonden aan het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL) aan de Universiteit Leiden. Beeken is projectleider Spelling en coördinator-secretaris van de Werkgroep Spelling van de Nederlandse Taalunie.

Het groene boekje

Verschil

Is er een groot verschil tussen de Groene Boekjes van 1995 en 2005?

Beeken: ‘Zeker is er een groot verschil. Ten eerste is de Leidraad van 50 bladzijden uitgebreid naar 120. Niet alleen zijn er schema’s, overzichten en boomdiagrammen toegevoegd, maar ook zijn er regels geherformuleerd en zijn nieuwe regels voor het eerst geformuleerd. Niet alleen ter verduidelijking van bepaalde stukken in de Leidraad van 1995, maar ook voor zaken die in 1995 ontbraken, zoals Engelse samenstellingen. Ten tweede is de woordenlijst nu niet meer een lijst van de meest frequente woorden van het Nederlands, maar vooral ook van uitheemse woorden die deel zijn gaan uitmaken van het Nederlands. Verder ook van woorden die spellingproblemen opleveren, of ze nu wel of niet frequent, in- of uitheems zijn.

Ten derde is er ook een lijst met terminologie opgenomen. Daarin worden termen als klinker, medeklinker, werkwoord en dergelijk verklaard. En ten slotte bevat het nieuwe Groene Boekje een index op de Leidraad.’

Onze Taal

In een recensie in Onze Taal van deze maand wordt flinke kritiek geuit op de Leidraad die geschreven is door Ludo Permentier. De belangrijkste kritiek betreft het feit dat hij te taalkundig zou zijn. Juist het feit dat hij zelfs een verklarende woordenlijst heeft moeten opnemen, noemt de recensent een minpunt.

Beeken: ‘Ik vind om verschillende redenen dat hij niet te taalkundig is. Permentier is bewust afgeweken van de regels en bewoordingen in de technische handleiding. Verder is de vormgeving van de Leidraad afgestemd met verschillende taaladviesdiensten, onder meer met de taaladviesdienst van Onze Taal. Het kan dus zijn dat iemand vindt dat er nog te veel taalkundig jargon gebruikt wordt, maar de taaladviesdienst van Onze Taal zelf is met deze Leidraad akkoord gegaan.’

Inconsistenties

‘We hebben geprobeerd om de regels uit 1995 die leidden tot inconsistenties, bij te schaven. Bijvoorbeeld de afleidingen van persoonsnamen zoals edwardiaans, hitleriaans en kafkaësk. De regel daarvoor was dat het woord met een hoofdletter moest worden geschreven, als de afleiding nog echt werd gevoeld. Daar kwam heel wat gevoelen bij kijken… Dat was een onduidelijke regel, want de een voelt wat anders dan de ander. Toen ik de woordenlijst erop onderzocht, bleek dat ik niet kon voorspellen of een woord wel of niet met een hoofdletter geschreven werd. De nieuwe regel is eenduidig geworden: alle afleidingen van eigennamen zijn met een kleine letter.’

Rode Kruispost

‘Een ander voorbeeld: als het in een woordgroep door hoofdlettergebruik duidelijk is dat de verschillende delen bij elkaar horen, dan is een liggend streepje niet meer nodig. Zo wordt het: Middellandse Zeegebied en Rode Kruispost. Dit principe hebben we ook doorgevoerd bij woorden van het type ’hepatitis A-virus’. Bij Engelse samenstellingen hebben we heel lang nagedacht over de behandeling: als uitheems of als Nederlands. We hebben ervoor gekozen om de regels die voor het Nederlands gelden, zo veel mogelijk ook toe te passen op de ingeburgerde Engelse samenstellingen. Heel veel Engelse samenstellingen worden nu net als Nederlandse aaneen geschreven. Dus ‘e mail’ wordt volgens de Nederlandse regels ‘e-mail’. Om die reden is ook de hoofdletter bij Duitse zelfstandig naamwoorden vervallen.’

Tussen-n

Waarom krijgen woorden als ‘Koninginnedag’ en ‘’zonnevlek’ geen tussen-n?

Beeken: ‘De regel voor de tussen-n is eigenlijk heel eenvoudig: schrijf nooit een “n” behalve wanneer het woord alleen een meervoud op ’n’ heeft. Het is dus niet een regel als schrijf altijd een ‘n’, tenzij. Op deze regel is er nu alleen nog een eindige lijst van een drietal typen van uitzonderingen. De ‘paardebloem’ en de ‘paddestoel’ zijn al uit de uitzonderingenlijst geschrapt. Het Comité van Ministers heeft ervoor gekozen de andere uitzonderingen voort te laten bestaan omdat de woorden anders strijdig zijn met het wereldbeeld van de dagelijkse gebruiker. In vergelijking met 1995 hebben we geprobeerd om, waar mogelijk, uitputtende lijsten te geven. Het is niet zo dat we een aantal voorbeelden geven en de gebruiker het verder zelf uit laten zoeken.’

De Vries en Te Winkel

‘Bij het terugdraaien van de uitzonderingsstatus van verschillende woorden, zijn we voor woorden als ’paddenstoel’ en ‘paardenbloem’ teruggekeerd naar de regels van 1863 van De Vries en Te Winkel. Die spelling was echter ook lang niet altijd consequent. Die spelling had ‘paardenbloem’ met daarnaast ‘paardenbek’, maar toch ‘paardebit’. Ik heb het boekje van De Vries en Te Winkel en de Groene Boekjes van 1954 en 1995 met elkaar vergeleken. Ik moet constateren dat de spelling nog nooit zo consequent is geweest als die nu geworden is.’

Wat is voor u het meest in het oog springende verschil met 1995?

Beeken: ‘Ten eerste de regels: als je als gebruiker een regel begrepen hebt, kun je die overal op toepassen. En ten tweede de behandeling van letterwoorden als woorden. Er is een onderscheid tussen initiaalwoorden, zoals tv en pc, waar je de letters apart uitspreekt en havo, aids en pin waar je de afkorting uitspreekt als een woord. De initiaalwoorden worden behandeld als afkortingen zoals d.w.z. Bij de letterwoorden bestond onduidelijkheid over de status: was het al een woord of nog een afkorting. De nieuwe regel zegt dat alle afkortingen die als een woord kunnen worden uitgesproken nu als letterwoord, c.q. als woord behandeld worden.’

Dit artikel is een publicatie van Universiteit Leiden.
© Universiteit Leiden, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 november 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.