Je leest:

Micropia, de wereld van het microscopisch kleine leven

Micropia, de wereld van het microscopisch kleine leven

Auteur: | 12 december 2016

Wat doe je wanneer je als ARTIS, ingesloten door woningen in het hartje van Amsterdam, wilt vernieuwen? Je organiseert een ontdekkingstocht in een voor het menselijke oog onzichtbare wereld, het domein van ontelbare fascinerende micro-organismen die onze aarde en ook ons lichaam bevolken. Natuureducatie hoeft tenslotte niet alleen met grote, bedreigde of aaibare diersoorten. Tweederde van het aantal soorten die op aarde leven is onzichtbaar.

De Kiss-o-meter: Wat gebeurt er tijdens een zoen? Afhankelijk van de zoenintensiteit krijgen bezoekers een waardering en meer informatie over bacteriën in de mond.
Maarten van der Wal / Micropia

Als je het publiek iets wilt bijbrengen over de natuur, moet je ze de samenhang laten beleven tussen mens, dier, plant én micro-organisme, vond directeur Haig Balian, in 2003 aangetreden om de noodlijdende dierentuin nieuw leven in te blazen. Het idee voor een microzoo werd geplant door zijn verliefde puberende dochter.

Want wat gebeurt er eigenlijk tijdens het zoenen? Wat wissel je nog meer uit dan speeksel? De mond is niet alleen de eerste tussenstop van voedsel voordat het je spijsverteringskanaal in verdwijnt, het zit ook vol met honderden verschillende bacteriën, en ook schimmels en virussen. Een complex ecosysteem dat samen met speeksel wisselt van eigenaar.

Voor het tonen van het onzichtbare leven op aarde en op de mens, ging ARTIS niet over een nacht ijs. Tussen het eerste idee en de opening van Micropia zat maar liefst een periode van twaalf jaar. Een team van inhoudelijke experts en tentoonstellingsontwikkelaars, werkte in samenwerking met multimediaspecialisten, fotografen, kunstenaars, wetenschappers, bouwers tot licht- en geluidontwerpers aan de totstandkoming van ‘s werelds eerste microbentuin ARTIS-Micropia.

Eerst als een klein extern team, broedend op de belangrijkste en leukste verhalen om te vertellen over micro-organismen en de meest aantrekkelijke soorten om te tonen. Verhalen over hun intieme relatie met mens en dier, over hun bijzondere eigenschappen en rol in de natuur, over hun opmerkelijke schoonheid, ingenieuze bouw en levensstijl.

Test, test, test

Omdat nergens ter wereld eerder op deze schaal een permanente microbentuin met le­vende micro-organismen is neergezet, waren er geen uitgeschreven protocollen voor het tentoonstellen van microben en noodzakelijke installaties. Het testen van de haalbaarheid in samenwerking met vele enthousiaste wetenschappers en stagiaires en later in een eigen eerst provisorisch ingerichte onderzoeksruimte ‘het clubhuis’ in ARTIS was een bijzondere onderzoeksperiode. Microben moeten wel de hele dag voor de bezoekers kunnen ‘optreden’ onder de microscoop, in een petrischaaltje, een reactor of schudkolf, zoals bijvoorbeeld lichtgevende bacteriën uit de zee. En dat zeven dagen per week, onafgebroken.

Veel ideeën en ontwerpen hebben het dan ook niet gehaald. Of omdat het beoogde organisme lastig kweekbaar bleek, of niet aantrekkelijk was onder de microscoop, om veiligheidsredenen en in de laatste plaats door ontoereikende fondsen in tijden van financiële crisis. Desondanks staat er een mooie representatie van deze microscopische wereld, live en virtueel. In ‘s werelds eerste microbentuin verblijven vele bacteriën, schimmels, algen, en ook microdiertjes als nematoden en beerdiertjes. Ziekteverwekkers zijn alleen als fragiele glassculpturen in een glazen kooi te bewonderen.

Bij de bodyscan kan de bioom kunnen ervaren. bezoeker door armen en handen te bewegen de aanwezigheid en functie van allerlei bacteriën van het menselijke microbioom ontdekken.
Maarten van der Wal / Micropia

Het onzichtbare zichtbaar

Om je geheel in die andere wereld te wanen was een bezoekersvriendelijke microscoopopstelling essentieel. Wie weet hoeveel kunde het vergt om een micro-organisme goed scherp in beeld te krijgen, kan dit beamen. Uitgebreid ontwikkelen en testen van verschillende technieken leverde een speciale (automatisch) afgestelde 3D-kijker gekoppeld aan een camera op een microscoop. Met een joystick kan de bezoeker door de microwereld navigeren. Eenmaal glurend door een microscoop aanschouw je het leven op een andere schaal. De tentoonstelling is grotendeels donker en mysterieus, wat dit effect nog versterkt.

Alles draagt bij aan de beleving. Ook het omringende geluid is speciaal ontworpen om het gevoel van een onbekende en wonderlijke wereld te versterken. Zo draagt alles bij aan de onderdompeling in een andere wereld, die van de microben en hun verhalen.

Eind september 2014 opende Micropia haar deuren voor publiek. Een primeur voor Nederland. ARTIS en het ontwerpbureau Kossmann.deJong sleepten de afgelopen jaren menig internationale prijs in de wacht, waaronder die van het meest innovatieve museum van Europa waarin bezoekers de nauwe samenwerking tussen lichaam en microbioom kunnen ervaren.

Dit artikel is een publicatie van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij.
© Stichting Biowetenschappen en Maatschappij, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 12 december 2016

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.