Je leest:

Mensenhaai niet ontstaan uit ‘megahaai’

Mensenhaai niet ontstaan uit ‘megahaai’

Auteur: | 26 oktober 2008

De oorsprong van de mensenhaai is onduidelijk. De Amerikaanse onderzoekers Moss en Agnew concluderen nu dat de mensenhaai niet is ontstaan uit de ‘megalodon’, de grootste roofhaai ooit. Hiervoor gebruikten ze de ribbels op de zijkant van de tanden van diverse fossiele roofhaaien.

Mensenhaai

In de huidige oceanen is de mensenhaai de grootste roofvis ter wereld. De haai wordt 5-6 meter lang en leeft onder ander van zeehonden, tonijnen, robben en dolfijnen. Ze behoren tot de orde van de makreelhaaien (Lamniformes). De zeldzame haai geniet in veel landen (zoals Nieuw-Zeeland) bescherming, terwijl de haai in andere landen op de menukaart staat als haaienvinnensoep.

De verspreiding van de mensenhaai langs de kusten. De haai mijdt de tropische en poolnabije wateren. Bron: GNU

Maar wie denkt dat de grote witte haai of mensenhaai ( Carcharodon carcharias) de grootste vleeseter onder alle haaien ooit is, heeft het mis. In het verleden leefde een enorm grote, vleesetende haai in de oceanen: de megalodon ( Carcharocles megalodon). Deze haai kon maar liefst 15 meter lang kon worden.

Eén omstreden hypothese is dat de mensenhaai is ontstaan uit de megalodon, maar David Moss en Jeffrey Agnew ( Centenary College of Louisiana, V.S.) tonen aan dat de mensenhaai niet uit de megalodon is ontstaan op basis van de ribbels aan de zijkant van de tanden. Dit maakten ze bekend tijdens de bijeenkomst van de ‘Geological Society of America’ in Houston (V.S.) eerder deze maand.

De haai heeft een rij scherpe, driehoekige tanden die bij uitvallen (door bijvoorbeeld een aanval op een prooidier) wordt vervangen door een nieuwe.

Megalodon

In tegenstelling tot de mensenhaai is de megalodon uitgestorven. De megalodon leefde van ongeveer 18 tot 1,5 miljoen jaar geleden en kon 15 meter lang worden (tweemaal de breedte van een voetbaldoel). Deze haai at voornamelijk walvisachtigen. Over de reden van uitsterven twijfelt Jeffrey Agnew: “Mogelijk is de verandering in de oceaancirculatie in het Plioceen (sluiting van oceaanverbinding tussen de Atlantische en Stille Oceaan in Midden Amerika rond 3-4,5 miljoen jaar geleden) hiervoor verantwoordelijk. Hierdoor nam de productiviteit in de oceanen af en stierven vele walvissen en dolfijnen uit. Ook koelden de oceanen af, terwijl de megalodon juist van de warmere wateren hield.”

Een megalodontand kan een maximale grootte bereiken van 18 cm! Dit is een kleinere (de munt is 2,4 cm in diameter). Bron: Creative Commons

Tanden

Van megalodon worden vooral de tanden teruggevonden samen met delen van de wervels. Tanden bezitten specifieke kenmerken die worden gebruikt om verwantschap tussen fossielen aan te tonen en daarmee de evolutie van in dit geval de haaien te bepalen. Bovendien blijven tanden heel goed bewaard omdat ze voornamelijk bestaan uit het zeer moeilijk afbreekbare glazuur.

De ribbels op de zijkant van de tanden van Carcharocles auriculatus (links), megalodon ( Carcharocles megalodon, midden) en de mensenhaai ( Carcharodon carcharias, (rechts). Bron: Jeffrey Agnew

De tanden van megalodon en andere groottandige haaisoorten (beiden walvisjagers) zijn uitvoerig bestudeerd door Moss en Agnew. Ze hebben gekeken naar de randen van de tanden waarop zich ribbels bevinden, die ongeveer ontstonden met de walvissen. In de periode van het Eoceen tot en met het Plioceen (56 tot 2 miljoen jaar geleden), werden deze ribbels steeds ronder en smaller. Echter, de geologisch relatief jonge mensenhaai die ongeveer 11 miljoen jaar geleden ontstond, breekt met dit patroon en heeft juist hoekige, wijde, onregelmatig ribbels. Dat lijkt veel op de tanden van Carcharocles auriculatus, een haai uit het Eoceen (56-34 miljoen jaar geleden). De mensenhaai ( Carcharodon carcharias) is daarom niet uit het andere geslacht ( Carcharocles) is ontstaan en komt dus niet voort uit Carcharocles megalodon.

Groottandige haaien geplot in de geologische periode waarin ze voornamelijk voorkwamen. De tijdsschaal links is in miljoenen jaren. De tanden behoren toe aan (van boven naar beneden): Carcharocles megalodon, Carcharocles chubutensis, Carcharocles angustidens, Carcharocles auriculatus, Carcharocles aksuaticus en Otodus obliquus. Bron: Jeffrey Agnew

Nederlandse vondsten

Ook in Nederland worden tanden van de megalodon gevonden. In de vindplaats Langenboom in Noord-Brabant, waar zand van een aantal miljoen jaar oud wordt opgespoten in twee basins, worden ze heel af en toe gevonden. Ook aan de Zeeuwse kust (bijvoorbeeld bij Cadzand) worden af en toe megalodon tanden gevonden. Dit betekent dat de megalodon zeldzaam was in de Nederlandse zeewateren uit die periode.

Gelukkig is de megalodon uitgestorven en zwemmers in de Middellandse Zee hoeven dan ook niet bang te zijn een vleesetende haai van 15 meter tegen te komen. Een veel kleinere, en dus minder snel zichtbare mensenhaai kan het echter wel op uw been hebben voorzien. Ze verwarren deze met een ander prooidier zoals een dolfijn…

Een mensenhaai verorbert een stuk toegeworpen vlees. Bron: Creative Commons

Referentie:

Moss, D. K., en Agnew, J.G., 2008. Patterns of Serrations on the Teeth of Fossil Great White and Megatoothed Sharks. Abstract GSA meeting 2008, Houston.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 oktober 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.