Je leest:

Mens lijkt sterker op gorilla dan gedacht

Mens lijkt sterker op gorilla dan gedacht

Auteur:

Een internationaal onderzoeksteam publiceert deze week in vakblad Nature het complete genoom van een westelijke laaglandgorilla vrouwtje. Dat genoom leert ons meer over de evolutie van verschillende soorten gorilla’s, maar ook over onze eigen relatie met deze grote mensapen.

Het is alweer zo’n tien jaar geleden dat de complete genetische informatie van de mens voor het eerst in kaart werd gebracht. Doordat DNA-sequencing technieken steeds beter en goedkoper zijn geworden, groeit het aantal gepubliceerde genomen snel. In 2005 werd het genoom van de chimpansee al aan de collectie ‘grote mensapen’ toegevoegd, en deze week komt daar dus ook het genoom van de gorilla bij.

Kamilah
Gorilla Kamilah, waarvan het genoom werd gesequenced.
Nature

Splitsing tussen soorten

Gorilla is een geslacht van Afrikaanse mensapen, dat bestaat uit twee soorten: de westelijke gorilla (Gorilla gorilla_) en zijn oostelijke zusje (Gorilla beringei). Om het nog een stukje ingewikkelder te maken, zijn deze twee soorten ook weer opgedeeld in verschillende ondersoorten. Zo heb je in het oosten de oostelijke laaglandgorilla en de berggorilla en in het westen de westelijke laaglandgorillalaaglandgorilla en de Cross Rivergorilla. Het genoom dat deze week in Nature gepubliceerd wordt is dat van Kamilah, een westelijke laaglandgorilla vrouwtje afkomstig uit een Amerikaans dierenpark.

Haar genetische informatie is door de wetenschappers vergeleken met kleine stukjes DNA van twee andere westelijke laaglandgorilla’s en een oostelijke laaglandgorilla. Aan de genetische informatie is duidelijk te zien dat de oostelijke en westelijke gorilla’s aparte populaties vormen en dat de scheiding tussen beide soorten waarschijnlijk al 1.75 miljoen jaar geleden is begonnen. Vaak worden menselijke activiteiten zoals ontbossing aangewezen als hoofdschuldige voor de splitsing van gorillasoorten. Maar als die splitsing 1.75 miljoen jaar geleden al is begonnen, kunnen menselijke activiteiten nooit de enige boosdoener zijn.

Evolutionaire vragen

Kamilahs genoom is natuurlijk ook naast dat van de eerder ontrafelde genomen van chimpansee en mens gelegd. Mens en chimpansee staan evolutionair gezien het dichtst bij elkaar. De laatste gemeenschappelijke voorouder van die twee soorten leefde 6 miljoen jaar geleden. De laatste gemeenschappelijke voorouder van gorilla, mens en chimpansee leefde 10 miljoen jaar geleden. Je zou daarom verwachten dat de stukjes DNA die je bij de chimpansee terugvindt het sterkst lijken op de overeenkomstige genen van de mens. In de meeste gevallen is dat ook zo.

Maar dertig procent van het gorilla genoom vertoont meer overeenkomsten met stukjes DNA van de mens of de chimpansee dan beide soorten met elkaar. Met andere woorden: sommige stukjes van ons DNA lijken sterker op dat van de gorilla dan dat van ons dichtstbijzijnde neefje de chimpansee. De wetenschappers vonden bijvoorbeeld een gen dat ervoor zorgt dat gorilla’s en mensen een beter gehoor hebben dan andere grote aapachtigen. Dat gen werd altijd in verband gebracht met taalontwikkeling bij mensen. Maar nu blijkt dat niet-sprekende dieren als gorilla’s eenzelfde versie van het gen bezitten, komt dat verband op losse schroeven te staan.

Waarom lijkt de mens, genetisch gezien, soms sterker op een gorilla dan op een chimpansee?

Stel, de gemeenschappelijke voorouder van gorilla, chimpansee en mens is heterozygoot voor een bepaald gen. Dat betekent dat hij twee verschillende kopieën van dat gen draagt, bijvoorbeeld A en B. Als deze voorouder zich splitst in twee nieuwe soorten is het een verassing welke kopieën van dat gen de afstammelingen meekrijgen. In dit voorbeeld krijgt één van de afstammelingen (de gorilla) twee kopieën van A mee, en de andere afstammeling een kopie van A en een kopie van B. De afstammeling met de kopieën van A en B splitst zich vervolgens weer op in twee nieuwe soorten, waarvan de één (de mens) twee kopieën van A meekrijgt en de ander (de chimpansee) twee kopieën van B. Hoewel mens en chimpansee evolutionair gezien het dichtst bij elkaar staan, lijkt de mens (AA) wat dit voorbeeldgen betreft toch meer op de gorilla die ook twee kopieën van A heeft.

Stambomen
Links: voorbeeld met een heterozygote voorouder, zoals hierboven beschreven. Zwarte tak: gemeenschappelijke voorouder gorilla, chimpansee en mens. Groene tak: gorilla. Rode tak: mens. Oranje tak: chimpansee. Rechts: voorbeeld met een homozygote voorouder, zoals hieronder beschreven. Zwarte tak: gemeenschappelijke voorouder gorilla, chimpansee en mens. Groene tak: gorilla. Rode tak: chimpansee. Oranje tak: mens.
Nature

Maar dat is niet de enige verklaring. Stel, de gemeenschappelijke voorouder begint met twee kopieën van A. Dan krijgen de beide afstammelingen automatisch ook AA, omdat er geen andere variant beschikbaar is. Maar een nieuwe variant kan wel ontstaan en dat gebeurt bij één van de afstammelingen (de gorilla) zodat hij een kopie van A en een kopie van de nieuwe variant C draagt. Door kruising kan de gorilla de nieuwe variant ook overbrengen naar de andere afstammeling. Zodra die afstammeling dan splitst in de soorten mens en chimpansee, krijgt de mens per toeval een kopie A en een kopie C mee en de chimpansee twee kopieën van A. Ook dan lijken mens en gorilla wat dit gen getreft sterker op elkaar dan op de chimpansee.

Naast overeenkomsten zijn er natuurlijk ook genoeg verschillen tussen gorilla en mens. En ook van die verschillen kunnen we een hoop leren over onze eigen evolutie. Hoe kan het bijvoorbeeld dat een bepaalde mutatie in mensen dementie veroorzaakt terwijl gorilla’s helemaal nergens last van hebben? En welke genetische informatie zorgde ervoor dat onze hersenen zich zo sterk gingen ontwikkelen, iets dat mensen duidelijk onderscheidt van andere grote aapachtigen? Nu de genomen van zowel gorilla, als chimpansee en mens beschikbaar zijn kan op zulke vragen hopelijk een antwoord worden gevonden.

Bronnen

  • Aylwyn Scally e.a. Insights into hominid evolution from the gorilla genome sequence Nature 483 (169-175), 8 maart 2012
  • Richard Gibs en Jeffrey Rogers Gorilla gorilla gorilla Nature 483 (164-165), 8 maart 2012

Lees meer over het genoom op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/genoom/index.atom?m=en", “max”=>"5", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 maart 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

LEES EN DRAAG BIJ AAN DE DISCUSSIE