Je leest:

Meer islam is modern

Meer islam is modern

Auteur: | 4 september 2007

Niet alleen secularisatie, maar ook re-islamisering is een modern verschijnsel. Dat stelt de antropoloog Sindre Bangstad in zijn proefschrift Globale stromingen, lokale toe-eigeningen: secularisatie en re-islamisering waarop hij 10 september promoveert aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Bangstad deed 15 maanden veldwerk in Kaapstad, Zuid-Afrika. Hij analyseerde de invloed van processen van algemene en politieke veranderingen in de Zuid-Afrikaanse post-apartheid samenleving op de huidige moslimgemeenschappen in Kaapstad. De moslims in Kaapstad vormen zo ongeveer tien procent van de bevolking, een behoorlijke minderheid.

Een moskee in Kaapstad

Re-islamisering betekent dat moslims de religieuze verplichtingen meer in acht nemen, dat ze zich bijvoorbeeld beter houden aan de verplichting om vijf keer te bidden per dag. Ook betekent het dat de islam op steeds meer sociale terreinen en belangrijke rol gaat spelen. Denk bijvoorbeeld aan uitbreiding van islamitisch onderwijs en een toename van het aantal hoofddoekjes op straat. Bangstad ziet dat de umma (de wereldgemeenschap van gelovigen) belangrijker wordt voor de moslims in Kaapstad en dat de pelgrimtochten weer meer belangstelling krijgen.

Bangstad ziet deze re-islamisering in Kaapstad als een reactie op de secularisering. De macht van de islamitische geleerden (oelema) is in de loop van de twintigste eeuw geleidelijk ondermijnd door groeiende alfabetisering en grootschalig onderwijs onder Kaapse moslims. Er is een groeiende kloof tussen de ideeën van de islamitische geleerden en het dagelijks leven van de moslims in Kaapstad.

In het debat over Aids en condoomgebruik zie je het tanende gezag van de oelema heel duidelijk. Moslimactivisten die met HIV-Aids patiënten werken, hechten veel waarde aan de liberale mensenrechten. Terwijl een flink aantal rechtsgeleerden tegen condoomgebruik is, vinden veel moslims dat het een grotere zonde is om mensen te laten sterven dan het liberale condoomgebruik te accepteren.

Het proefschrift van Sindre Bangstad

Hand in hand

Bangstad ontdekte dat re-islamisering en secularisatie onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Zo gebruiken gevangenis-oelema principes uit de grondwet en beroepen zij zich op de liberale mensenrechten om meer religieuze vrijheden voor de gevangen te krijgen. Ze baseren zich daarbij op liberale principes van de grondwet die volgens de meeste islamitische rechtsgeleerden juist negatieve sociale veranderingen hebben voortgebracht.

De re-islamisering betekent niet dat moslims streven naar een islamitische staat. De moslims, die in de minderheid zijn in Kaapstad, weten dat dat geen optie is. De re-islamisering speelt zich af in de privé-sfeer en gaat vooral over islamitische rituelen.

De Kaapse moslims hebben dubbele gevoelens naar de Kaapse seculiere samenleving. Ze zijn het lang niet altijd eens met de sociale en wettelijke veranderingen op het gebied van de moraal en seksualiteit; de losse seksuele moraal bijvoorbeeld bevalt vele moslims niet. Maar doordat de Kaapse moslims op veel terreinen betrokken zijn geweest bij de vormgeving van de post-apartheid samenleving, zijn ze er ook aan gehecht geraakt. In die zin kan de Kaapse samenleving een voorbeeld zijn voor andere samenlevingen, concludeert Bangstad.

De Noorse antropoloog Sindre Bangstad was verbonden aan het International Institute for the Study of Islam in the Modern World (ISIM) in Leiden en promoveert aan het Institute for Historical, Literary and Cultural Studies van de Radboud Universiteit.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 04 september 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.