Je leest:

Magnetische speurtocht naar uitzaaiingen

Magnetische speurtocht naar uitzaaiingen

Auteur: | 14 juli 2011

Magnetische nanodeeltjes zijn geschikter dan radioactieve deeltjes om uitzaaiingen van borstkanker te vinden. Onderzoekers van onder meer de Universiteit Twente gaan met 1,4 miljoen euro subsidie zo’n ‘magnetische speurtocht’ met een modern koelsysteem ontwikkelen.

Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen, en ook het type kanker waaraan de meeste vrouwen overlijden. Jaarlijks krijgen zo’n 13.000 vrouwen de diagnose borstkanker te horen. Vaak wordt naar uitzaaiingen gezocht met de zogenaamde schildwachtklierprocedure. Hierbij worden radioactieve deeltjes bij de patiënt ingebracht, die de artsen leiden naar de plek waar uitzaaiingen zijn te vinden.

Vaak wordt ook kleurstof ingespoten om de lymfeklier te kunnen zien. Hier is er één blauw gekleurd.

Wikimedia Commons

Schildwachtklierprocedure – wat is dat?

Het idee is dat de radioactieve deeltjes dezelfde route in het lichaam volgen als uitgezaaide kankercellen. Deze route voert door het lymfestelsel, zeg maar het afvoersysteem van het lichaam. De radioactieve deeltjes leggen het ‘wegenstelsel’ bloot, zodat de artsen gericht lymfeknopen kunnen afzoeken op tumoren. De naamgeving van de procedure komt van de schildwachtklier, de lymfeklier waar kankercellen uit een borsttumor zich het eerst naar verspreiden.

De nanodeeltjes die de Twentenaren gebruiken bestaan uit een kern van ijzeroxide met daaromheen een jasje van dextrose. Dankzij het jasje haalt het immuunsysteem ze niet uit het lichaam. Vaak worden clusters van deeltjes gebruikt die bij elkaar 30 tot 150 nanometer groot zijn.
Barry van der Meer

Radioactief vs. magnetisch

Het gebruik van radioactieve deeltjes heeft nadelen. Vanzelfsprekend is er het risico van straling, hoewel dat in de praktijk meevalt.

Een groter probleem is de logistiek. De deeltjes zijn slechts voor een beperkte tijd radioactief en dat belemmert de gang van zaken in klinieken. De behandeling kan niet op elk moment of op elke plek uitgevoerd worden. Het is zelfs zo dat vanwege dit probleem wereldwijd de helft van de patiënten niet eens geholpen kunnen worden.

Magnetische nanodeeltjes zijn een aantrekkelijk alternatief voor de radioactieve deeltjes. Ze blijven tot wel een jaar bruikbaar en zijn bewezen veilig. De nanodeeltjes worden al ingezet als contrastmiddel bij MRI-scans, nadat studies uitwezen dat ze veiliger zijn dan het eerder gebruikte gadolinium.

Onderzoekers van de Universiteit Twente willen nu – samen met een aantal externe partijen – zulke magnetische nanodeeltjes inzetten bij het opsporen van uitzaaiingen van borstkanker.

Koel

Het doel is om als het ware de schildwachtklierprocedure te gebruiken, maar dan met magnetische nanodeeltjes. Met een soort metaaldetector voor magneten brengen ze de deeltjes in het lichaam in beeld. Probleem is alleen dat de signalen van de deeltjes zwak zijn en moeilijk te onderscheiden van ruissignalen afkomstig van de apparatuur.

Het kleine koelelement van Kryoz.
Kryoz Technologies

De ruis ontstaat door opwarmende onderdelen, dus om deze te onderdrukken willen ze het systeem koelen tot 180 graden onder nul. Het doel is om daarbij gebruik te maken van een bijzonder handzaam koelsysteem ontwikkeld Kryoz Technologies, een spin-off bedrijf van de UT dat ook deel uitmaakt van het project. Hun systeem kun je gebruiken door simpelweg de stekker in het stopcontact te steken. Het koelelement zelf is niet groter dan je pink. Het gesleep met grote vaten helium – wat onderzoekers nu vaak gebruiken om materialen te koelen – zou daarmee verleden tijd zijn.

Niet de enige

Ook elders in Nederland wordt onderzoek gedaan naar het gebruik van magnetische nanodeeltjes bij het in beeld brengen van tumoren. Het LUMC kreeg begin dit jaar een grote subsidie voor vergelijkbaar onderzoek. Ook Philips is een samenwerking met andere partijen begonnen om beeldvorming met magnetische nanodeeltjes mogelijk te maken. En mocht er door al dat onderzoek een tekort aan magnetische nanodeeltjes ontstaan: de TU Delft ontdekte onlangs per toeval een eenvoudige manier om magnetische nanodeeltjes van edelmetalen te maken.

Een eerste stap naar meer

De vooruitzichten lijken mooi, nu de resultaten nog. In 2015 hopen de onderzoekers de methode gereed te hebben voor gebruik in patiënten, laat Bennie Ten Haken, onderzoeker aan het Twentse MIRA-insituut en coördinator van het project, weten. “Eerst gaan we nu de verschillende onderdelen van de methode ontwikkelen en testen en we hopen over vier jaar een ex vivo demonstratie te kunnen doen, dus laten zien dat het werkt in levend weefsel buiten het lichaam.”

Het is Ten Haken echter niet alleen te doen om uitzaaiingen van borstkanker te detecteren. “Ik ben persoonlijk wat ambitieuzer”, zegt hij. “Op de lange termijn zie ik magnetische nanodeeltjes ook in andere toepassingen in het ziekenhuis ingezet worden, bijvoorbeeld als tumorspecifieke marker die chirurgen helpt bij het operatief verwijderen van weefsel. Dit project is een eerste stap; het moet laten zien dat een methode met magnetische nanodeeltjes werkt.”

Het onderzoek vindt plaats binnen de vakgroep NeuroIMaging van het onderzoeksinstituut MIRA van de Universiteit Twente. De UT-onderzoekers werken nauw samen met het UT spin-off bedrijf Kryoz Technologies BV, Panthon BV, DKMS BV, Universitair Medisch Centrum St Radboud en Medisch Spectrum Twente. De totale kosten van het project bedragen 3 miljoen euro, waarvan 1,4 miljoen wordt gesubsidieerd door Agentschap NL en de provincies Overijssel en Gelderland.

Lees meer over het opsporen van tumoren met nanodeeltjes op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/nanodeeltjes/kanker/index.atom?m=en", “max”=>"10", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 14 juli 2011

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.