Je leest:

Macht corrumpeert

Macht corrumpeert

Auteur: | 8 juni 2012

De dictators in Noord-Afrikaanse landen die tijdens de Arabische lente ‘onttroond’ werden voerden decennia lang een beleid dat vooral gericht was op eigen gewin. Zozeer dat hun regeringsperioden niet alleen de mensenrechten, maar ook de economie uitholden. En hoe langer een dictator blijft zitten, hoe erger dat wordt.

Waarom mag de Amerikaanse president maar twee termijnen van vier jaar dienen? En waarom bevat de grondwet in veel landen een vergelijkbare clausule? Daar is een goede reden voor: macht corrumpeert, maakt mensen corrupt en immoreel.

Naarmate een president langer aan de macht is, zal de kwaliteit van het beleid afnemen, met sterk oplopende negatieve effecten voor de economie. Dat werd althans aangetoond voor Afrika en het Midden-Oosten in een recent onderzoek naar de effecten van de kwaliteit van het bestuur (governance) op de economische ontwikkeling daar.

Tunesische demonstranten zwaaiden met broden om hun eisen kracht bij te zetten.
Wikimedia Commons

Onvrede achter Arabische Lente

De onderzoekers kozen bewust deze regio uit vanwege de Arabische Lente, die vorig jaar plaatsvond in verschillende landen in (Noord-)Afrika en het Midden Oosten, en in Tunesië, Egypte en Libië zelfs leidde tot het vertrek van dictators.

Een van de klachten van de demonstranten was (en is) dat de dictators die ze wilden afzetten een sterk negatief economisch beleid voerden, waarvan de opbrengsten alleen ten goede kwamen aan een kleine kliek, vaak de eigen (uitgebreide) familie.

Klopt deze klacht? Is het bepaald slecht als iemand – zoals Mubarak, of Khadafi of Mugabe – heel lang aan de macht blijft? En waar merkt men dat aan: aan economische groei, inflatie, of aan de kwaliteit van staatsinstituties?

Hoe langer, hoe slechter

Het onderzoek laat op basis van macro-economische data zien dat in de periode 1960-2010 er een zeer sterk negatief effect uitgaat van de duur van de zittingstermijn van een (autocratische) president. Alleen al door een paar extreme voorbeelden op een rijtje te zetten, zoals het Zimbabwe van Mugabe of het Libië van Khadafi, zie je hoe sterk dit effect is.

Zittingstermijn van president en BBP per hoofd: vier extreme voorbeelden.
mejudice

Statistische toetsen bevestigen bovendien dit beeld van geldverkwistende dictators: elk extra jaar onder een dictator vermindert de groei van het Bruto Nationaal product (BBP) met ongeveer 0,10 tot 0,15 procent, dus na 20 jaar zwoegen onder een dictator is de groei van de betreffende economie 2 tot 3 procent lager dan zonder deze lange zittingsduur.

Een goed voorbeeld van een personalistisch regime was dat van Mouamar Mohammed Khadafi in Libië (1969-2011). Eén van zijn zonen was zijn beoogd opvolger.
Flickr

Dit effect doet zich vooral voor bij jonge staten en veel minder bij staten die een veel langere traditie van bureaucratisering en institutionalisering hebben. En het doet zich vooral voor bij personalistische regimes en minder bij regeringsstelsels die rond een koningshuis of een politieke partij zijn opgebouwd.

Inflatie

Voor inflatie geldt een vergelijkbaar verhaal. Het laten draaien van de geldpers is een van de makkelijkste manieren om een economie te plunderen, en daarom gaan ‘oudere’ dictators daar regelmatig toe over. Hoe langer de duur van een regime, hoe meer inflatie: een effect dat zo mogelijk nog sterker is dan het dictatoreffect op het BBP per hoofd.

En alweer zijn het vooral de jonge staten die hier sterk onder lijden. Bovendien hebben dergelijke regimes een sterk nadelig effect op de kwaliteit van de instituties: de corruptie neemt toe, en de mensenrechten worden geschonden. De verloedering van instituties heeft een negatief effect op de economische groei.

Air Zimbabwe is berucht om ongeplande tussenlandingen in Londen of Parijs: zodat mevrouw Mugabe daar kan shoppen.
Flickr

Feitelijke zittingsduur

Daar komt bij dat de gemiddelde zittingstermijn van presidenten in Afrika en het Midden Oosten de afgelopen decennia sterk is toegenomen: rond 1970 was de gemiddelde president zo’n 8 jaar aan de macht.

Rond 1990 bedroeg die gemiddelde zittingstermijn 12 jaar. Per saldo betekende dit dat de gemiddelde economie in deze regio toen jaarlijks misschien wel 1 tot 2 procent groei miste door het ‘dictatoreffect’.

Door de politieke hervormingen die in de jaren negentig zijn ingezet, is dit iets gedaald (naar 10 jaar gemiddeld), maar het dictatoreffect is nog steeds behoorlijk groot.

Figuur 2. Gemiddelde zittingsduur van presidenten in Afrika en het Midden Oosten en de gemiddelde groei van het BBP per hoofd van de bevolking.
mejudice

Zou elke machthebber vanaf de jaren zestig na twee termijnen van vier jaar afscheid hebben genomen van de macht, dan zou het BBP per hoofd in de regio 25-40% hoger liggen dan nu het geval is. Afrika en het Midden Oosten betalen dus inderdaad een hoge prijs voor hun dictators.

Jan Luiten Van Zanden is hoogleraar Economische Geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht, waar hij onder meer bestudeert waarom sommige delen van de wereld rijk zijn en andere arm. In 2003 won hij de Spinozapremie, Nederlands hoogste academische onderscheiding.

Bronnen

  • Papaioannou, J. en J.L. van Zanden, 2012, ‘The Dictator Effect. How Long Years in Office Affects Economic Development in Africa and the Near East’, CEPR discussion paper no. 8962, London.
Dit artikel is een publicatie van Me Judice.
© Me Judice, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 juni 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.