Je leest:

Maatschappijleer op grote hoogte

Maatschappijleer op grote hoogte

Auteur: | 8 juli 2008

Deze woensdag is de dag van de toekomstige generatie sociale wetenschappers. Dan worden namelijk de jonge auteurs van Nederlands beste profielwerkstukken in de maatschappijleer en maatschappijwetenschappen beloond. De winnaars mogen de samenleving op grote hoogte bekijken. Samen met Marja van Bijsterveldt, staatssecretaris van onderwijs, maken zij een rondvlucht in een vliegtuig.

Het is jammer dat de winnaars met een vliegtuigje het luchtruim ingaan, en niet met een helikopter. Dat zou namelijk nog toepasselijker zijn geweest. De winnaars hebben namelijk aangetoond over een ware helicopter view te beschikken. Ze hebben een voorkeur voor Grote Vragen, historische overzichten en het brede perspectief. Niks geen werkstuk over de lokale afdeling van de SGP of het belang van een kaasmuseum voor Gouda. Belangrijke maatschappelijke vraagstukken zoals integratie en de veranderende rol van religie in onze samenleving zijn door de scholieren onder de loep genomen. Lisette van der Lee en Marjolein Schenkeveld van het St. Stanislascollege (Delft) wonnen de prijs voor het beste HAVO profielwerkstuk en schreven over integratie en inburgering in Nederland. De VWO’er Shirley van der Maarel van het Dalton Voorburg verdiepte zich in de vraag waarom mensen in een god geloven én wat de toekomst van religie in Europa is.

Lisette van der Lee en Marjolein Schenkeveld schreven hun profielwerkstuk over de integratie van asielmigranten.

Naar inburgeringsles

“Er kan geen krant worden opgeslagen, geen tijdschrift worden ingekeken, geen televisie en radio worden aangezet of er is wel een artikel of programma gewijd aan het onderwerp van ons profielwerkstuk”, schrijven Van der Lee en Schenkeveld aan het begin van hun werkstuk. De actualiteit van het onderwerp is één van de dingen die door de jury geprezen wordt. “Het integratievraagstuk staat volop in de belangstelling van politici en sociologen,” stelt Dick Houtman, hoogleraar cultuursociologie van de Erasmus Universiteit Rotterdam. “De beschrijving van de situatie in Nederland door Lisette en Marjolein sluit naadloos bij dit actuele maatschappelijke debat aan.”

Lisette en Marjolein hebben vooral gekeken naar de integratie van asielmigranten. Ze definiëren niet alleen wat integratie is en waar migranten vandaan komen, maar onderzochten ook hoe het integratieproces verloopt. Ze beschrijven onder andere de rol van Den Haag, gemeente, asielzoekerscentra, GGZ en Stichting Vluchtelingenwerk. “Het meest opmerkelijke bij het maken van het profielwerkstuk”, zegt Marjolein “was dat we er achter kwamen dat er ontzettend veel mensen betrokken zijn bij het integratieproces. Ieder op zijn eigen manier en vanuit zijn eigen invalshoek. Het viel ons op dat alle betrokkenen ontzettend enthousiast zijn over hun werk.” “Er komt zo veel meer bij een asielprocedure kijken dan de meeste mensen denken,” vult Lisette aan. “Dat vond ik het interessantst.”

Is de integratie van asielmigranten gelukt? Lisette en Marjolein vroegen het aan betrokkenen.

Integratie en inburgering: een weg van vallen en opstaan

In het laatste hoofdstuk proberen Marjolein en Lisette antwoord te geven op de vraag of de integratie gelukt is. Daarvoor zijn ze niet alleen in de boeken gedoken; ook hebben ze interviews met betrokkenen gehouden. Ze zijn zelfs samen met asielmigranten naar inburgeringsles geweest. En dat leidt tot een interessant kijkje in de keuken van de integratiepraktijk. Eén van de geïnterviewde vluchtelingen vindt bijvoorbeeld dat “bij integratie de opstelling van de Nederlanders voor een groot deel bepalend is. De migrant moet uiteindelijk door de Nederlander geaccepteerd worden.” In het werkstuk zijn ook meer optimistische geluiden te horen. Zo verwijzen sommige betrokkenen naar Paul Scheffer, die aangeeft dat de fase van conflict waarin we ons in Nederland nu bevinden, een onderdeel is van het proces om uiteindelijk tot integratie te komen. Ook het nieuwe beleid van minister Vogelaar komt aan de orde, waarin volgens sommigen de nadruk op het verschil plaats heeft gemaakt voor de nadruk op de overeenkomsten tussen alle culturele groepen.

Als ware sociale wetenschappers zijn de scholieren ‘het veld’ ingegaan en hebben meningen en ervaringen verzameld over de inburgering van asielmigranten. Of ze aan de hand daarvan kunnen concluderen of de integratie gelukt is, is de vraag. “Een echte beoordeling van dit proces kan natuurlijk pas veel later gegeven worden,” meent jurylid Theo van Tilburg, hoogleraar sociologie en sociale gerontologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. “Maar deze eerste inventarisatie van meningen geeft voor dit moment een goed startpunt voor verdere discussie.”

‘Waarom geloven mensen in god?’ vroeg Shirley van der Maarel zich af.

Waarom geloven mensen in een god?

“Nederland is één van de meest geseculariseerde landen in de Wereld, en overal wordt godsdienst belangrijker. Door de mondialisering krijgen we ook in Nederland weer meer met godsdienst te maken. ‘Nieuwe’ of geïmporteerde religieuze belevingen krijgen voet aan de grond. In Shirley’s interessante werkstuk wordt een gedocumenteerd en overzichtelijk antwoord gegeven op de vraag waarom mensen in een god geloven,” aldus professor Theo van Tilburg. Shirley van der Maarel komt tot de conclusie dat zingeving een basisbehoefte van de mens is. Het aanhangen van een godsdienst is niet de enige, maar wel een belangrijke manier waarop mensen het leven zin kunnen geven.

“Een god kan veiligheid, liefde, waardering en doel en zin geven,” schrijft Shirley in haar werkstuk. “Daarbij kan geloof als sociaal instituut voorzien in alle basisbehoeften. Met bijvoorbeeld de christelijke aalmoes, het propageren van menslievendheid en het onderdeel zijn van een (geloofs)genootschap zijn de fysiologische behoeften makkelijker te bevredigen dan wanneer men dit op eigen houtje probeert. Doordat het dus als plaatsvervanger in vele basisbehoeften tegelijk kan voorzien, is het een zeer handig attribuut om het leven te ‘overleven’.”

En wat willen de winnaars weten van de staatssecretaris, als ze eenmaal hoog in de lucht hangen? “In hoeverre de Staatssecretaris met integratie te maken heeft,” zegt Marjolein. “Of ze ons werkstuk gelezen heeft, wat ze er van vond en hoe zij over het onderwerp denkt,” aldus Lisette. “En voor de rest wil ik er gewoon een gezellige dag van maken.” Foto: Van Bijsterveldt.

Veranderende rol van religie

Toch ziet Shirley, en vele godsdienstwetenschappers met haar, dat de rol van religie in de hedendaagse westerse samenleving verandert. Veel van de functies die godsdienst vroeger had, zijn weggevallen. Donder en bliksem verklaren we niet meer aan de hand van god, maar aan de hand van de wetenschap. Liefdadigheid zoeken de meeste armen niet meer bij de kerk, maar bij de sociale dienst. En voor onze sociale contacten hebben we inmiddels een heel scala aan verschillende sociale netwerken voorhanden, religieus én niet-religieus. Volgens Shirley hebben processen van rationalisering, differentiatie en individualisering ertoe geleid dat religie vooral een privé-kwestie is geworden. Geloven in god doen we niet meer omdat we anders honger lijden of eenzaam zijn. Shirley: “Er blijft slechts één functie over voor de godsdienst en dat is het geven van zin en doel in het leven. Maar godsdienst is niet het enige wat in deze behoefte kan voorzien. Samen met elke andere vorm van zingeving bevindt het zich in een put waar men eindeloos exact uit kan halen wat men wilt en dit naar believen kan combineren.” Of CDA’er Van Bijsterveldt hier net zo over denkt, valt te bezien. Het zou in ieder geval stof zijn geweest voor een mooi gesprek over god, daar hoog in de lucht. Helaas kan Shirley niet bij de uitreiking aanwezig zijn. Ze is op reis, naar het verre Oosten. Hopelijk heeft ze tijd voor een beetje cross-cultureel onderzoek. Want een werkstuk over de veranderende rol van religie in oosterse samenlevingen zou ook interessant zijn.

De wedstrijd voor het beste profielwerkstuk maatschappijleer & maatschappijwetenschappen werd georganiseerd door de Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer (NVLM), in samenwerking met de opleidingen sociologie van de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) en Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR). Maatschappijwetenschappen kan sinds twee jaar (in de nieuwe Tweede Fase) als profielvak gekozen worden. Bijna de helft van de Nederlandse gymnasia biedt dit vak aan. Op de HAVO ligt dit percentage op ongeveer eenderde.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 08 juli 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.