Je leest:

Maanparallax gemeten

Maanparallax gemeten

Auteur: | 3 november 2004

Met je linkeroog zie je een voorwerp tegen een nét iets andere achtergrond dan met je rechteroog. Dat komt doordat je ogen niet op dezelfde plek staan. Sterrenkundigen gebruiken dit verschijnsel, de parallax ook om afstanden in het heelal te meten, zoals de afstand aarde-maan.

Op 28 oktober 2004 verduisterde de aarde de maan: die trok door de schaduw van de aarde heen en scheen eventjes bloedrood aan de hemel. Twee sterrenkundigen zagen hun kans schoon om een klassieke sterrenkundige truuk uit de kast te halen: de parallax-methode. Afstand schatten met een knipoog.

Standplaatsen van Pete Lawrence (Selsey, UK) en Pete Cleary (Montreal, Canada). bron: NASA

Pete Cleary (Montreal, Canada) en Pete Lawrence (Selsey, UK) maakten op hetzelfde moment foto’s van de verduisterde maan. Door de afstand van 5220 kilometer tussen hun twee standplaatsen lijkt de maan op de foto van Cleary op een iets andere plek aan de hemel te staan dan op Lawrence’s foto. Met die gegevens, de afstand tussen de twee standplaatsen en wat meetkunde is de afstand tot de maan te berekenen. Cleary en Lawrence deden hun metingen in het kader van de online Lunar Parallax Demonstration, een internet-project om via parallax de afstand aarde-maan te meten.

Compositie van de waarnemingen van Lawrence en Cleary. De twee sterrenkundigen namen op hetzelfde moment foto’s van de verduisterde maan. Omdat ze vanaf verschillende plekken op aarde naar de maan keken, zagen ze haar op verschillende plaatsen aan de hemel verschijnen: Lawrence zag de rechtermaan, Cleary de linker. bron: Pete Lawrence Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Parallax in een oogwenk

Telescopen op verschillende plaatsen op aarde zien de maan elk tegen een iets andere achtergrond. Je kunt dat zelf nadoen met je eigen wijsvinger. Steek je arm recht vooruit en steek je wijsvinger (de “maan”) omhoog. Kijk nu eerst met je linkeroog en daarna met je rechteroog naar je vinger: als je goed kijkt zie je de achtergrond verspringen op het moment dat je van oog wisselt. Met wat hoekberekeningen en meetkunde is uit die verschuiving de afstand tussen oog en vinger te bepalen.

Parallax: als je vanuit twee verschillende plekken naar hetzelfde voorwerp kijkt, zie je het tegen een andere achtergrond. Als je de afstand tussen de uitkijkpunten weet en de parallaxhoek meet, kun je daaruit de afstand tot het voorwerp berekenen: hoe groter de parallaxhoek, hoe kleiner die afstand namelijk is. bron: Lunar Parallax Demonstration

Sterrenkundigen gebruiken de parallax-methode om de afstand tot dichtbijzijnde sterren te meten. Ze nemen twee foto’s van de ster met een tussenpoos van een half jaar. In die tijd is de aarde naar de andere kant van de zon gereisd en kijkt het observatorium vanuit een andere positie – kilometer verderop – naar de ster. Bij te grote afstanden is de parallaxhoek te klein om fatsoenlijk te meten; dan worden andere methoden ingeschakeld om de afstand te meten. Zie voor meer informatie daarover ons themadossier Afstanden in het heelal.

Zie ook:

Voor leerling en docent:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 03 november 2004

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.