Je leest:

Luis vlucht voor adem van grazers

Luis vlucht voor adem van grazers

Auteur: | 11 augustus 2010

Luizen springen direct van een plant af zodra zij de warme, vochtige adem van een zoogdier voelen. Zo voorkomen ze dat zij samen met de plant in de maag van een grazer terecht komen. Waarschijnlijk zijn er meer insecten die een dergelijk trucje gebruiken om te vluchten.

Grazende zoogdieren krijgen tijdens hun maaltijden niet alleen groenvoer binnen. Planten zitten vaak vol met allerlei kleine insecten, en een geit of schaap neemt die diertjes tijdens het grazen makkelijk mee. De meeste insecten kunnen zich daar niet tegen verdedigen en eindigen dus in de maag van een zoogdier. Of toch niet? De erwtenluis (Acyrthosiphon pisum) weet op een slimme manier te vluchten. Zodra er een grazer in de buurt komt, springt hij simpelweg van zijn plant af.

Erwtenluizen (Acyrthosiphon pisum) genieten van een sappig plantenmaaltje.
Shipher Wu en Gee-way Lin, National Taiwan University

Israëlische biologen ontdekten het gedrag van de luis toen zij een geit lieten knabbelen aan blaadjes van de luzerne. Als reactie op het eten van de geit liet 65 procent van de luizen die op de plant leefden zich onmiddellijk naar beneden vallen. Opmerkelijk, want het springen is voor de insecten zeker niet zonder risico. Zodra de luis valt, is de kans groot dat hij zijn plekje op de plant kwijtraakt aan een soortgenoot of een ander insect. Bovendien kan de luis eenmaal op de grond ten prooi vallen aan allerlei andere rovers.

Slechte adem

Wat zorgt er dan voor dat luizen zo massaal naar beneden springen als er een zoogdier in de buurt komt? Om daar achter te komen, voerden de biologen drie verschillende experimenten uit. In het eerste experiment lieten zij een plukrobot los op blaadjes van de tuinboon. De robot simuleert het schudden van de plant, dat ook optreedt als grazers een hap nemen. Van dat schudden zijn de luizen niet echt onder de indruk. Slechts 26 procent van de insecten verliet de plant als reactie op de plukrobot.

Dan heeft het springen van de luizen wellicht te maken met de schaduw die over een plant valt wanneer een zoogdier te dicht in de buurt komt. Om dat te simuleren plaatsten de biologen een bonenplant met luizen voor korte perioden in de schaduw. Zonder succes. Door dit experiment liet geen enkele luis zich verleiden zijn plek op de plant te verlaten.

Een lam leverde de Israëliërs uiteindelijk het juiste antwoord. Maar liefst 58 procent van de luizen sprong direct van de tuinboonplant als de grazer tot een afstand van vijf centimeter was genaderd. Aangezien het lam niet van de plant at heeft het gedrag van de luizen alles te maken met de adem van het zoogdier, menen de biologen.

Als reactie op de adem van het lam laat een groot deel van de luizen zich direct uit de bonenplant vallen.
Gish e.a., Current Biology

Warm en vochtig

Met behulp van een ademhalingsapparaat konden zij vervolgens precies analyseren op welke eigenschappen van de uitgeademde lucht de luizen reageren. Het apparaat blaast met een continue luchtstroom waarin gemakkelijk aanpassingen gemaakt kunnen worden. Een hoge concentratie van chemische verbindingen (zoals koolstofdioxide) in de uitgeademde lucht had geen enkel effect op het gedrag van de luizen. Dat is wel anders bij een combinatie van een hoge temperatuur en een hoge vochtigheid. 87 procent van de luizen bevond zich na het voelen van een warme, vochtige ademhaling op de grond.

Waarschijnlijk is de erwtenluis niet het enige insect dat via een dergelijk trucje aan grazers ontsnapt. Een aantal geleedpotigen is ook in staat de adem van zoogdieren te detecteren. Sommigen produceren als reactie daarop zelfs verdedigende stofjes. De Israëlische biologen gaan er vanuit dat zich in de natuur nog veel meer voorbeelden van dit gedrag schuilhouden. We moeten ze alleen nog ontdekken.

Bron

Moshe Gish, Amots Dafni en Mohse Inbar Mammalian herbivore breath alerts aphids to flee host plant Current Biology 20:15 (augustus 2010)

Zie ook

Mijten mijden mijten (Kennislinkartikel)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 11 augustus 2010

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.