Je leest:

Luchtvervuiling zit vlinders dwars

Luchtvervuiling zit vlinders dwars

Auteur: | 14 oktober 2005

In nationaal park Dwingel-derveld, een van de grootste natte heidegebieden van Nederland, hebben vlinders last van luchtvervuiling, zegt het RIVM.

Vooral waardplanten van veenvlinders blijken te lijden onder de zure regen. Veel dwergstruiken die voor een aantal vlindersoorten heel belangrijk zijn produceren minder nectar, waardoor deze vlinders minder te eten hebben. Dit heeft ertoe geleid dat dagvlinders zich hebben verplaatst naar plekken waar de vegetatiesamenstelling minder te lijden heeft van de vervuiling, in Europa is dat meer naar het noorden. Een mogelijke opwarming van de aarde door klimaatverschuivingen speelt daarbij geen rol.

Dr. Christian Mulder van het Laboratorium voor Ecologische Risicobeoordeling van het RIVM publiceerde deze resultaten samen met vier collega’s afgelopen juni in het tijdschrift Environmetrics. ‘Iedereen dacht dat de trek naar het noorden te wijten was aan klimaatverandering, het meeste onderzoek richt zich daar ook op. Maar net als andere populaire verklaringen, zoals verzuring, vermesting en habitatfragmentatie, blijkt dat niet relevant te zijn op de lokale schaal die wij onderzocht hebben.’

Vervuiling

Het onderzoek is gebaseerd op een uitgebreide meerjarige dataset die informatie over vervuiling combineert met het voorkomen van planten en dieren. Tussen 1994 en 1999 inventariseerden onderzoekers de water-, bodem- en luchtkwaliteit van het natuurgebied. Ze analyseerden onder andere regenwater op zware metalen zoals cadmium, koper en zink en op stoffen zoals ammonium en sulfaat, en maten de ozonconcentratie in de lucht.

Verder hebben in Dwingelderveld, locatie Lheerbroekerzand, vrijwilligers van de Vlinderstichting in kaart gebracht welke vlinders in het gebied voorkomen en in welke aantallen. De oorspronkelijke diversiteit van dagvlinders was behoorlijk hoog, zo kwamen de zeer zeldzame Veenbesparelmoervlinder Boloria aquilonaris en het Veenbesblauwtje Vacciniina optilete er voor. Dit past bij een Drents hoogveen natuurgebied, maar deze biodiversiteit nam in de jaren van het onderzoek dramatisch af.

De inventarisatie is onderdeel van een grootschalig project, waarbij sinds 1992 in 22 gebieden in Canada en heel Europa het effect van luchtvervuiling gemeten is ( International Co-operative Programme on Integrated Monitoring on Long-Range Transboundary Air Pollution). Nederland is sinds 2000 gestopt met de financiering van dit onderzoek, andere landen zijn wel verder gegaan. Mulder is de eerste die de mogelijkheid kreeg om een trendanalyse op deze Nederlandse data uit te voeren. Tot nu toe waren deze gegevens alleen maar als ICP-IM jaarrapporten gepubliceerd en toegevoegd aan de internationale database in Helsinki.

Waardplanten

Mulder benadrukt dat de resultaten global warming niet relativeren, het betekent vooral dat luchtvervuiling nog steeds een sterk negatief effect heeft op de natuur. ‘In de tijd dat wij gemeten hebben, dat loopt dus tot 2000, is de luchtvervuiling nauwelijks afgenomen. Ook in een nationaal park, waar je verwacht dat alles pico bello voor elkaar is, blijken planten te lijden te hebben onder de vervuiling. Dagvlinders zijn aan verschillende waardplanten en nectarplanten gebonden. Het Veenbesblauwtje en de vaak samenvliegende Veenbesparelmoervlinder zijn bijvoorbeeld gebonden aan de wateraardbei, struikhei, gewone dophei, kraaihei, kleine veenbes en lavendelhei. De Eikepage is sterk aan de zomereik gebonden.’

Mulder: ‘Het probleem is dat voor vlinders belangrijke planten veel gevoeliger zijn voor vervuiling dan planten die weer voor andere insecten belangrijk zijn. De ’vlinderplanten’ hebben het al moeilijk door andere factoren, ze zijn vaak op de rode lijst te vinden. Een voorbeeld is de ernstig bedreigde rijsbes en de beschermde klokjesgentiaan. Als daar extra stress bijkomt door zware metalen, dan hebben ze daar de meeste last van, met ernstige consequenties voor de vlinderpopulatie.’

Dit artikel is een publicatie van Bionieuws.
© Bionieuws, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 14 oktober 2005

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.