Je leest:

Liefdeloze relatie met Grondwet ondermijnt politieke bestel

Liefdeloze relatie met Grondwet ondermijnt politieke bestel

We zouden onze 200-jarige Grondwet – de op een na oudste ter wereld – meer moeten koesteren, want onbekend maakt onbemind. Terwijl een oude grondwet juist bijdraagt aan welvaart. Dat stelt hoogleraar Staatsrecht Wim Voermans in een grondwetspecial van De Gids. Op 27 maart overhandigt hij een exemplaar aan minister Plasterk.

Belangrijk vinden de meeste Nederlanders de Grondwet wel, aldus een enquête uit 2008. Maar ruim drie kwart gaf tegelijkertijd aan niet of nauwelijks te weten wat er in staat. En trots, dat zijn Nederlanders er niet op. “De Grondwet leeft hier niet waarlijk”, stelt Voermans in zijn artikel Onze oude onbeminde grondwet. We vieren het bestaan ervan niet zoals bijvoorbeeld de Noren dat doen met hun jaarlijkse grondwetdag. “De Nederlandse Grondwet leeft steeds minder in de hoofden en in de harten.” Op 29 maart wordt met een grondwetfestival in Den Haag nu wel het 200-jarig bestaan ervan gevierd.

De eerste pagina uit de Nederlandse Grondwet van 1814.

Symbool nationale eenheid

Die liefdeloze benadering en onbekendheid met de inhoud kan schadelijk zijn, waarschuwt Voermans. Hij constateert een afkalving van grondwettelijk besef bij politici. Voermans: “Er is huiver om de rechter te laten kijken of wetten niet in strijd met de Grondwet komen, de grondrechten worden steeds vaker bekritiseerd en het spelregelboek voor de verhoudingen tussen parlement en regering lijkt soms onbekend, dan wel in de weg te zitten.”

Wat is de leeftijd van onze Grondwet?

Er is al bijna 200 jaar discussie over de vraag of de Nederlandse grondwet uit 1814 of 1815 stamt. Voermans meent 1814 want tijdens een ‘Groote Vergadering’ van de Verenigde Nederlanden werd op 29 maart 1814 de Grondwet afgekondigd. Andere juristen stellen dat onze constitutie uit 1815 dateert want toen werd het verdrag van Parijs ondertekend waarmee het Koninkrijk der Nederlanden officieel werd opgericht.

Top 3 oudste grondwet

  1. VS 17 september 1787
  2. Nederland 29 maart 1814
  3. Noorwegen 17 mei 1814

We zouden volgens Voermans onze constitutie meer mogen waarderen als symbool van nationale eenheid en verworvenheden. De Nederlandse Grondwet heeft twee eeuwen lang een gepolariseerd land vreedzaam bijeen gehouden.

De kracht van de Grondwet van 1814 is dat ze enerzijds een heldere structuur bood die nog altijd bestaat: rijk, provincie, gemeenten, waterschappen en een onafhankelijke rechterlijke macht. Anderzijds timmerde de Grondwet niet alles dicht waardoor er onderhandelingsruimte werd geschapen voor elkaar tegenstrevende groepen en stromingen. Tegelijkertijd beschermde het bestel de belangen van minderheden.

Voermans pleit voor een gezonde balans tussen stabiliteit en aanpassingsvermogen. “De huidige Grondwet is aan herziening toe. Er staat geen woord in over de Europese Unie, terwijl die zo belangrijk is geworden. En sinds 2000 zijn regeringscombinaties steeds instabieler geworden omdat er moeilijk ruime meerderheden te vinden zijn – misschien kan een aanpassing van het kiesstelsel ervoor zorgen dat het politieke landschap minder versplinterd raakt.”

Grotere kans welvaart én stabiliteit

Het hebben van een oude grondwet pakt meestal voordelig uit. Uit recent Leids en Amerikaans onderzoek blijkt namelijk dat hoe ouder de grondwet, des te groter de kans op een hoog BNP per hoofd van de bevolking, blijvende welvaart en politieke stabiliteit in een land. Een democratie waarin alleen de meerderheid regeert wordt al snel instabiel als de staatsstructuren en positie van minderheden onvoldoende verankerd zijn, aldus Voermans. “Niet voor niets stellen ook jonge democratieën snel een grondwet op en hopen ze zo investeerders te trekken die stabiliteit willen.”

Donderdag 27 maart organiseren de Universiteit Leiden en het tijdschrift De Gids een bijeenkomst ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van de Nederlandse Grondwet. In het jongste nummer van De Gids, dat in zijn geheel gewijd is aan de Grondwet van 1814, is ook de bijdrage van Wim Voermans te vinden. Een uitgebreidere versie van zijn artikel verschijnt op 28 maart 2014 in het Nederlands Juristenblad.

Dit artikel is een publicatie van Universiteit Leiden.
© Universiteit Leiden, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 maart 2014

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.