Je leest:

Lichttafels voor betere gemoedstoestand

Lichttafels voor betere gemoedstoestand

Auteur: | 10 februari 2012

Een tafel hoeft niet direct een touch screen -computer te zijn om toch een extra functie te vervullen. Alleen licht toevoegen heeft al een bijzonder effect. Dat blijkt uit het afstudeeronderzoek van Loek Canton (TU Delft). Hij ontwikkelde een speciale lichttafel voor dementerende ouderen, die de gemoedstoestand verbetert en de mensen actiever en communicatiever maakt.

Bij ouderen met dementie wordt het verwerken van informatie in de hersenen verstoord. Dit leidt bijvoorbeeld tot geheugenverlies en problemen met het interpreteren van hun omgeving. Maar het kan ook het slaap-waakritme in de war brengen. Lichttherapie is een mogelijke oplossing. “Eerder onderzoek heeft aangetoond dat kunstmatig helder licht een positieve invloed kan hebben op het slaap-waakritme, de gemoedstoestand en het energieniveau van bewoners”, vertelt Loek Canton (Industrieel Ontwerpen, TU Delft). Het doel van zijn afstudeeronderzoek was daarom ‘een lichtsysteem voor verzorgingstehuizen te ontwerpen dat specifiek aan de eisen van dementerende bewoners voldoet, met als doel de fysieke activiteit van deze bewoners overdag te verhogen.’

In samenwerking met Philips Lighting ontwikkelde Canton een lichtgevende tafel voor dementerende ouderen, waarbij het licht gedurende de dag steeds verandert. Daarnaast reageert de tafel op speciale objecten die de ouderen op de tafel plaatsen. Een praktijktest in een verzorgingstehuis geeft aan dat dat de gemoedstoestand van de bewoners daadwerkelijk verbetert en dat ze actiever en communicatiever worden.

Combinatie van ideeën

Canton overwoog verschillende concepten, waaronder een interactief object. Een ‘kiekeboe-lamp’ verrast de ouderen bijvoorbeeld doordat het lichtpeertje opeens omhoog komt, die ze vervolgens kunnen terugduwen. Bij een ‘Aladdin-lamp’ gaat het licht pas aan als je over de lamp wrijft, waardoor ook activiteit gestimuleerd wordt. Een ander concept van Canton was het magische raam: een wand waarop een beeld wordt geprojecteerd wanneer iemand de kamer nadert (alsof je die persoon door het raam ziet aankomen). Nadeel van dit idee is dat het de ouderen niet actiever maakt.

Metafoor

Voor computerprogramma’s en websites wordt vaak gewerkt met een metafoor. Eén van de bekendste is het bureaublad. Dit is iets wat we allemaal kennen en daarom hebben softwareontwikkelaars het concept gebruikt voor het overzichtsscherm bij het computeren. Nog meer voorbeelden: tabbladen, postvakken, winkelwagentjes. Omdat je weet hoe die in het echt werken, kun je gemakkelijker overweg met het computerprogramma of de website.

Canton bedacht ook de lichttafel. De ouderen kijken veelal meer naar beneden dan naar boven, dus een verlichte tafel zorgt ervoor dat het licht beter ‘binnenkomt’. Daarnaast kan de tafel interactief zijn, door bijvoorbeeld van kleur te veranderen als iemand de tafel aanraakt.

Uiteindelijk besloot Canton twee ideeën te combineren. In samenwerking met Philips Lighting ontwikkelde Canton een lichttafel die reageert op speciale objecten die de ouderen op de tafel plaatsen. Voor de objecten gebruikte hij ‘moeder met kinderen’ als metafoor: een bekend fenomeen dat je op een andere manier uitbeeldt (zie kader). In dit geval staat midden op tafel een groot object, de moeder, en als de bewoners kleine objecten erbij zetten, reageert de tafel door het licht aan te passen. Dit refereert aan het zorgen voor kinderen.

Ontwerp van de interactieve objecten. Om de metafoor sterker te maken, heeft Canton de objecten een vriendelijk, persoonlijk uiterlijk gegeven.
Canton, 2012

Verbeteren

Het concept werd voorgelegd aan het personeel in een verzorgingstehuis. Het sprak hen wel aan, maar zij voorzagen dat de ouderen de objecten mee naar hun kamer zouden nemen. Dat bracht Canton op een nieuw idee. Aangezien de objecten licht moeten geven en dus een batterij nodig hebben, monteerde Canton zonnepanelen aan de onderzijde van de objecten. Zo wordt de batterij opgeladen wanneer het object op de lichttafel ligt en zullen de bewoners de objecten vanzelf terugbrengen.

Om het licht nog meer effect te laten hebben, adviseerden experts om de lichttafel een dagritme mee te geven. Dat wil zeggen dat het licht gedurende de dag van sterkte en kleur verandert: ‘s morgens ’zacht’ beginnen, naar fel in de middag en ’s avonds weer minder.

Bij het dagritme van de lichttafel is ook rekening gehouden met het middagdutje van de ouderen: ’s middags vermindert de intensiteit van het licht ook even.
Canton, 2012

Prototype

Canton maakte samen met Philips een prototype van de tafel. Deze bevat onder het blad een hele rij TL-buizen; een aantal met kleurtemperatuur 2700K (zonsopkomst) en een aantal met 6500K (zonnige dag). Met een voorschakelapparaat of smoorspoel kan precies de juiste kleurtemperatuur worden ingesteld. De rand van de tafel varieert van pimpelpaars tot aquablauw: daar zitten LED-lichten die met een RGB-controller (rood, groen en blauw) elke gewenste kleur kunnen aannemen.

Links zie je de binnenkant van de lichttafel; in het midden en rechts zie je twee voorbeelden van de gekleurde rand.
Canton, 2012

Verder is in het midden onder de tafel, onder het moeder-object, een RFID-reader gemonteerd. De chip registreert of er een kind-object in de buurt is, want die bevatten een RFID-tag, waarmee ze zichzelf identificeren aan de moeder. Op het moment dat dat gebeurt, stuurt de RFID-reader een signaal naar de RGB-controller van de tafelrand, zodat de kleur verandert. Waarin, dat is een verassing: er zit welbewust geen logica in de kleurverandering om de ouderen geïnteresseerd te houden.

Meten

Het observeren is deels echt observeren (kijken) en deels meten: de deelnemers dragen een Actiwatch , een polsapparaatje dat beweging registreert. De verzamelde data laat precies zien hoe actief iemand is geweest. Op 13 februari verwachten de VU-studenten deze gegevens te hebben. Het analyseren en interpreteren kost vervolgens zo´n drie weken, dus het eindresultaat zal eind maart bekend zijn.

In het echt

De grote vraag is natuurlijk of het ook echt werkt. Om hier achter te komen, heeft Canton een test uitgevoerd in een verzorgingstehuis. Hij deed dat in samenwerking met studenten Psychologie van de VU. Zij zijn nu bezig met het afronden van de test, omdat deze was opgezet als ‘pretest-posttest’. Dat betekent dat je begint met een observatie van de gewone situatie, vervolgens de interventie doet (de lichttafels gebruikt) en daarna observeert of er iets veranderd is. De VU-studenten voeren nu deze laatste stap uit.

Cantons eigen observaties en interviews zijn in ieder geval veelbelovend. “De eerste resultaten geven een positieve indicatie dat de lichttafels een gewenst effect hebben op de activiteit en gemoedstoestand van de deelnemers”, zegt Canton. “Bewoners slapen minder aan de tafels, zijn actiever en communicatiever. De lichttafels worden goed ontvangen door de deelnemers en er vindt interactie plaats tussen deelnemers en de objecten.”

De lichttafel tijdens de praktijktest in een verzorgingstehuis.
Canton, 2012

Er werden ook nieuwe toepassingen bedacht voor de tafel. Het blad blijkt bijvoorbeeld heel geschikt om te tekenen, omdat je met het tegenlicht goed kunt overtrekken. Een nadeel is dat elk vlekje en kruimeltje letterlijk in de schijnwerpers staat; de tafel moet dus goed worden schoongehouden.

Canton studeerde vrijdag 3 februari cum laude af op het project bij de faculteit Industrieel Ontwerpen van de TU Delft. Hij presenteert het project op 6 en 7 maart op het internationale symposium Light + Seniors in Washington DC (VS).

Zie ook:

Lees meer over licht en industrieel ontwerpen op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/licht/industrieel-ontwerp/industrieel-ontwerpen/index.atom?m=of", “max”=>"7", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 10 februari 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.