Je leest:

Lichtste exoplaneet direct in beeld gebracht

Lichtste exoplaneet direct in beeld gebracht

Een team astronomen heeft met behulp van de Very Large Telescope een zwak object in beeld gebracht dat met een heldere ster mee beweegt. Met een geschatte massa van vier of vijf keer die van Jupiter zou het de minst zware planeet buiten het zonnestelsel zijn die rechtstreeks is waargenomen. De ontdekking levert een belangrijke bijdrage aan ons begrip van het ontstaan en de evolutie van planetenstelsels.

Hoewel al bijna duizend exoplaneten indirect zijn waargenomen – vooral met behulp van verschuivingen in het spectrum van de ster en via planeetovergangen – en nog veel meer kandidaten op bevestiging wachten, zijn tot nu toe slechts een stuk of tien exoplaneten rechtstreeks in beeld gebracht.

Eso1324a
Deze opname van ESO’s Very Large Telescope (VLT) toont de pas ontdekte planeet HD95086 b, vlak onder zijn moederster.
ESO/J. Rameau

Negen jaar nadat de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ESO de eerste opname van een exoplaneet bij een bruine dwerg maakte, heeft hetzelfde team een object vastgelegd dat waarschijnlijk het lichtste in zijn soort is.

“Het rechtstreeks vastleggen van exoplaneten is een grote technische uitdaging die de meest geavanceerde instrumenten vereist; dan wel op aarde, dan wel in de ruimte”, zegt Julien Rameau van het Institut de Planetologie et d’Astrophysique de Grenoble in Frankrijk, hoofdauteur van het artikel waarin de ontdekking wordt aangekondigd. “Tot nu toe zijn slechts enkele exoplaneten rechtstreeks waargenomen, waardoor elke nieuwe ontdekking een belangrijke mijlpaal is in het onderzoek van deze reuzenplaneten.”

Small
De Very Large Telescope in Chili bestaat uit vier optische telescopen met een spiegeldiameter van ruim achter meter.
ESA

Zwakke stip

Bij de nieuwe waarnemingen vertoont de vermoedelijke planeet zich als een zwakke, maar duidelijke stip bij de jonge ster HD95086. Een latere waarneming heeft aangetoond dat hij zich samen met de ster langs de hemel verplaatst. Dit wijst erop dat het object, dat de aanduiding ‘HD95086 b’ heeft gekregen, in een baan om de ster draait. Uit zijn helderheid kan worden afgeleid dat hij niet meer dan ongeveer vier of vijf keer zo zwaar is als de planeet Jupiter.

De pas ontdekte planeet draait op ruime afstand om HD95086: hun onderlinge afstand is ongeveer 56 keer zo groot als de afstand tussen de zon en de aarde, oftewel tweemaal de afstand tussen de zon en de verste planeet Neptunus. De ster zelf is iets zwaarder dan de zon en omgeven door een schijf van puin. Deze eigenschappen zijn voor astronomen een aanwijzing dat er mogelijk jonge, zware planeten om de ster draaien. Het stelsel is ongeveer 300 lichtjaar van ons verwijderd.

Neptunus nasa
Ook van de buitenste planeten in ons eigen zonnestelsel wordt gedacht dat ze zijn gemigreerd vanuit regio’s dichter bij de zon. Hier de buitenste planeet Neptunus.
NASA via Publiek domein

Opgeschoven planeet

De jonge leeftijd van de ster, slechts 10 tot 17 miljoen jaar, doet vermoeden dat deze nieuwe planeet is ontstaan binnen de schijf van gas en stof die de ster omringt. “Zijn huidige locatie roept vragen op over zijn ontstaansproces. Hij is ofwel ontstaan doordat gesteenten tot een vaste kern zijn samengeklonterd, waarna zich door aantrekking van gas uit de omgeving een dichte atmosfeer heeft gevormd, ofwel voortgekomen uit een samenballing van gas die het resultaat was van gravitationele instabiliteiten in de schijf”, legt mede-teamlid Anne-Marie Lagrange uit. “De planeet zou naar zijn huidige locatie kunnen zijn opgeschoven door interacties tussen hem en de schijf of tussen hem en andere planeten.”

Het onderzoeksteam heeft gebruik gemaakt van NACO, het adaptieve optische instrument van een van de 8,2-meter telescopen van de VLT. Dit instrument stelt astronomen in staat om de vertroebelende effecten van de aardatmosfeer te corrigeren en zeer scherpe opnamen te maken.

Een ander teamlid, Gaël Chauvin, voegt daaraan toe: “Gezien de helderheid van de ster moet HD95086 b een oppervlaktetemperatuur van ongeveer 700 graden Celsius hebben. Dat is koel genoeg om waterdamp en mogelijk ook methaan in zijn atmosfeer aanwezig te laten zijn. Het is een prachtig object voor het SPHERE-instrument dat binnenkort aan de VLT wordt gekoppeld. Mogelijk zullen daarmee ook dichter bij de ster planeten worden ontdekt; als die bestaan.”

Dit artikel is een publicatie van European Southern Observatory (ESO).
© European Southern Observatory (ESO), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 03 juni 2013

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.