Je leest:

Leven onder 3 km ijs?

Leven onder 3 km ijs?

Auteur: | 26 januari 2006

Op de Zuidpool, onder méér dan 3 kilometer ijs, liggen zo’n 145 meren verborgen; de grootste daarvan is het Vostokmeer. Onderzoekers van de universiteit van Columbia (VS) hebben nu voor het eerst de precieze omvang en diepte van de twee grootste naastgelegen meren gemeten. En volgens de meetgegevens zou er zelfs ook nog wel eens leven aanwezig kunnen zijn in de ijzige diepte.

Het Vostokmeer is het grootste ingevroren meer op Antarctica en meet maar liefst 14.000 km2: dat is bijna half zo groot als Nederland. Geofysici Robin Bell en Michael Studinger van het Lamont-Doherty Earth Observatory hebben nu ook de omvang en de diepte van de twee grootste meren ernaast weten te bepalen: het Sovetskaya-meer, dat 1600 km2 groot is, en het ‘90o’ meer, met een omvang van 2000 km2. Beide meren zijn zeker 900 meter diep. De resultaten van het onderzoek zullen in het februarinummer van het Amerikaanse vaktijdschrift ‘Geophysical Review Letters’ verschijnen.

Diagonaal 3D-beeld van het Vostokmeer en de ligging ervan op Antarctica (rechterbovenhoek).

De meren raakten zo’n 35 miljoen jaar geleden ingevroren en liggen al die tijd verborgen onder een dikke laag ijs van inmiddels meer dan 3 kilometer dik. Bell en Studinger hebben dan ook heel wat technieken uit de kast moeten trekken om de beide meren uitgebreid in kaart te brengen: satellietobservaties, hoogtemetingen met laser, radar- en zwaartekrachtmetingen.

Een Russisch/Frans team poolonderzoekers heeft al eens boven het Vostokmeer geboord en zijn toen, op een diepte van maar liefst 3,623 meter(!), nèt voor het bevroren meer zèlf gestopt om te voorkomen dat het reeds 35 miljoen jaar geconserveerde milieu in het meer vervuild zou kunnen raken door invloeden van buitenaf. De ijskernen zijn inmiddels wèl uitvoerig onderzocht.

De extreme diepte van de meren en het feit dat ze in een mooie rechte lijn liggen met het Vostokmeer wijst er volgens de beide onderzoekers op dat ze zijn ontstaan op de breuklijn van twee aangrenzende aardplaten. Uit deze breuklijn ‘lekt’ warmte vanuit het binnenste van de Aarde de meren in, dat door de isolerende werking van de dikke ijslaag erboven zorgt voor een niet eens zo onaangename temperatuur van -2o C. Het water is onder de hoge druk van de ijslaag erboven zelfs nog vloeibaar.

Verschillende resten van bacteriën, gevonden in ijsmonsters van het Vostokmeer. (bron: Siegert et al., 2001)

Leven onder extreme omstandigheden?

Volgens Bell zou er in dit soort meren zelfs een extreme vorm van leven mogelijk kunnen zijn, omdat er naast warmte ook mineralen en andere voedingsrijke spore-elementen uit de Aarde opborrelen. Of en wanneer we daar echter ooit met zekerheid achter zullen komen valt nu nog niet te zeggen: Wetenschappers durven het risico namelijk nog niet aan aan het fragiele evenwicht dat al zeker 35 miljoen jaar in deze perfect geconserveerde ecosystemen heerst, opeens te verstoren.

2008 zal een ruimtesonde richting Jupiter vertrekken. Een belangrijk onderdeel van deze missie betreft niet zozeer Jupiter zèlf als wel meer één van Jupiter’s manen: Europa. Europa is eigenlijk niets meer dan één grote ijsklomp, maar waar water is –zo redeneren de wetenschappers van NASA- is er ook een grote kans op leven. Helaas ligt Jupiter niet bepaald ‘naast de deur’ en het zou ongelooflijk zonde zijn als de enige kans die we hadden zou mislukken. De barre omstandigheden op Europa hebben echter wel wat weg van die op de Zuidpool en met name het Vostokmeer is voor NASA dan ook een ideale testplek.

Zie verder

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 januari 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.