Je leest:

Leren luisteren met je ogen

Leren luisteren met je ogen

Auteur: | 20 december 2012

Onze zintuigen werken veel intensiever samen dan hersenwetenschappers altijd hebben gedacht. Deze ontdekking zal de neurowetenschap fundamenteel veranderen, voorspelt psycholoog Lawrence Rosenblum deze week in de Scientific American. Dit samenspel van zintuigen biedt veel kansen: zo kunnen dove mensen leren liplezen om hun gehoor te verbeteren.

Een Zwitsers zakmes. Dat is waarmee je de manier waarop ons brein prikkels verwerkt kunt vergelijken.
Flickr.com

Wetenschappers vergeleken de manier waarop ons brein sensorische prikkels uit onze omgeving verwerkt altijd met een Zwitsers zakmes: een apparaat dat met elk onderdeel een ander probleem oplost. Bij de verwerking van elk type zintuiglijke waarneming – zicht, reuk, gehoor, tast of smaak – zou slechts één stuk sensorische hersenschors betrokken zijn. Nu weten we wel beter, schrijft Lawrence Rosenblum, hoogleraar psychologie aan de Berkely Universiteit, in de Scientific American. Het Amerikaanse blad heeft een heel themanummer gewijd aan de toekomst van de wetenschap.

Onze zintuigen zijn juist sterk afhánkelijk van elkaar. We weten nu dat dikke zenuwbanen deze verschillende sensorische gebieden met elkaar verbinden, waardoor onze zintuigen zich continu met elkaar bemoeien, elkaar ondersteunen, en zelfs functies van elkaar overnemen, mocht dat nodig zijn. Dit besef zal een revolutie ontketenen binnen de fundamentele én toegepaste neurowetenschap, voorspelt Rosenblum.

De Nederlandse psychologe Romke Rouw is gespecialiseerd in de samenwerking tussen onze zintuigen en deelt zijn visie. “Natuurlijk zagen we onze hersenen eerst als een zakmes. Als je nog geen idee hebt van hoe het brein werkt, zoek je eerst naar een 1-op-1 relatie tussen een bepaald hersengebied en een bepaalde functie. Inmiddels zijn we bij de volgende vraag aanbeland: hoe communiceren deze gebieden met elkaar?” Hiervan geeft Rosenblum een aantal spannende voorbeelden in zijn artikel.

Proeven wat je hoort

Dat zintuigen zich met elkaar bemoeien, ervaren we volgens Rosenblum elke dag. De geur van voedsel bepaalt voor een groot deel hoe dit smaakt. Maar wat je ziet en wat je proeft kan elkaar ook sterk beïnvloeden, legt hij uit. Een frisdrank met sinaasappelsmaak smaakt meer naar kersen als je er een rode kleurstof in vermengt, en andersom net zo. Ook geluid bemoeit zich met smaak. In 2008 wonnen de Brit Charles Spence en de Italiaan Massimiliano Zampini een Ig-Nobelprijs door aan te tonen dat mensen chips lekkerder en verser vinden smaken als het kraakgeluid tussen de tanden (ongemerkt!) elektronisch wordt versterkt.

De zintuigen zijn aan het werk.
flickr.com

Luisteren met je ogen

In onze sociale interacties werken vooral onze oren en ogen actief samen. Rosenblum toonde aan dat we de stem van onze vrienden alleen al kunnen herkennen aan hun mondbewegingen. Hij filmde pratende personen zonder een geluidsopname, en vervaagde alle gezichtsstructuren tot onherkenbare bewegende pixels. Alleen door te liplezen konden proefpersonen hun eigen vrienden herkennen. Daarna toonde Rosenblum aan dat als je proefpersonen leert liplezen, ze in een drukke ruimte vol kletsende mensen hun gesprekspartner beter kunnen verstaan.

Hoe je je mond beweegt als je praat is dus heel persoonlijk, en helpt je gesprekspartners om je woorden te ontcijferen. Ook op hersenscans is te zien dat je brein gesproken taal koppelt aan iemands mondbewegingen. Het luisteren naar een vertrouwde stem activeert de fusiform gyrus, het gebiedje in de hersenen dat gespecialiseerd is in het verwerken van gezichten.

Een studente van Rosenblum kruipt haar neus achterna.
Lawrence Rosenblum

Hulp gevraagd!

Als laatst legt Rosenblum uit dat naast bemoeienis en ondersteuning, zintuigen elkaars functie ook kunnen overnemen. De visuele cortex – het hersengebied aan de achterkant van ons hoofd – verwerkt normaal gesproken alles wat je ziet. Als je geblinddoekt wordt, valt je zicht opeens uit en tast je visuele cortex letterlijk en figuurlijk in het duister. Na zo’n anderhalf uur gaat je brein al compenseren voor dit verlies: de visuele cortex wordt gevoeliger voor andere zintuigen. De auditieve cortex – de hersenschors die geluiden verwerkt – en de somatosensorische schors – het gebied dat aanrakingen met je huid registreert – geven je visuele cortex opdracht om hen mee te helpen. Ook lijkt je reukvermogen opeens beter te worden. In zijn boek beschrijft Rosenblum hoe hij geblinddoekt over een grasveld kroop, en na het verlies van zijn gezichtsvermogen opeens beter in staat was om een geurspoor te volgen.

Alle typen hersenschors die niets anders doen dan prikkels uit je omgeving verwerken.
Natuurinformatie.nl

Beter horen? Leer liplezen!

Onze zintuigen houden elkaar dus scherp in de gaten. Heel bijzonder, vindt Rosenblum. Volgens de psycholoog maakt deze ontwekking ons brein nog veel plastischer dan gedacht: het kan zich heel snel aanpassen aan een veranderende omgeving. Volgens de psycholoog verklaart deze plasticiteit waarom hoorimplantaten nauwelijks werken als iemand al tientallen jaren doof is. Omdat de auditieve cortex al die tijd verwaarloosd is, is deze zich gaan richten op prikkels uit de visuele of somatosensorische cortex.

Mensen die nog maar kórt doof zijn, kunnen juist hun voordeel doen met het samenspel van zintuigen. Als ze eenmaal een gehoorapparaat hebben, moeten ze volgens Rosenblum meteen beginnen met leren liplezen. Dit is immers de truc om je gesprekspartner beter te verstaan. Handig zeg, leren luisteren met je ogen.

Bron:

Rosenblum L.D., A confederacy of senses, Scientific American (januari 2013)

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 december 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.