Je leest:

Leidse studenten ontdekken mogelijk exoplaneet

Leidse studenten ontdekken mogelijk exoplaneet

Studenten sterrenkunde aan de Universiteit Leiden hebben een planeet buiten ons eigen zonnestelsel ontdekt. Die exoplaneet is net zo groot als Jupiter. Hij draait in tweeëneenhalve dag om zijn zonachtige ster en heeft een temperatuur van meer dan 1000 graden.

Voorlopige naam: OGLE2-TR-L9. Een saaie catalogusaanduiding misschien, maar drie Leidse sterrenkundestudenten zullen de code in hun geheugen griffen: hij hoort bij de nieuwe exoplaneet die ze ontdekten. Door te kijken naar de kleine zonsverduistering als de exoplaneet voor zijn ster langstrok kwam het drietal hun vondst op het spoor. De onderzoeksresultaten worden binnenkort gepubliceerd in het prestigieuze Astronomy & Astrophysics.

Het bovenste paneel laat een schematische weergave zien van een exoplaneet die voor zijn ster langs gaat. Omdat een klein gedeelte van de ster hierdoor wordt verduisterd, zal de ster gedurende de overgang iets minder helder lijken (middelste paneel). Het onderste paneel laat de lichtcurve zien, ontdekt door de Leidse studenten. De ster vertoont eens in de 2,5 dagen net zo’n dipje.

Automatisch onderzoek

De drie studenten deden hun ontdekking tijdens een onderzoek in het kader van hun bachelor-studie sterrenkunde. Zij testten een methode om automatisch de helderheidswisselingen van duizenden sterren te onderzoeken.

Eén van de onderzochte sterren bleek eens per tweeënhalve dag voor twee uur lang één procent zwakker te worden. De verklaring: een donkere massa zo groot als Jupiter, waarschijnlijk een planeet, beweegt voor de ster langs en blokkeert zo een gedeelte van het sterlicht. De ster en zijn exoplaneet staan op zo’n 1500 lichtjaar van de aarde (142 miljoen miljard kilometer) in het sterrenbeeld Carina (Kiel).

De drie Leidse sterrenkundestudenten Francis Vuijsje, Meta de Hoon en Remco van der Burg.

Duizend uur rekenen

Volgens Dr. Ignas Snellen, de begeleider van het onderzoek, kwam de ontdekking als een complete verrassing. “Het onderzoekproject was bedoeld om de studenten het ontwikkelen en toepassen van zoekalgoritmes te leren. Dat ging zo voortvarend dat ze deze op een nog niet onderzocht gegevensbestand hebben losgelaten. Toen kwamen ze ineens met de lichtcurve van deze ster.”

De studenten Meta de Hoon, Remco van der Burg en Francis Vuijsje zijn enthousiast over hun vondst: “Om zoveel sterren automatisch te onderzoeken heeft de computer meer dan duizend uur gerekend. Het is natuurlijk fantastisch als daar uiteindelijk zulke mooie resultaten uitkomen”, zegt Remco. “Nu is het zaak om de planeet binnenkort opnieuw te gaan onderzoeken. Met behulp van spectra, genomen met grote telescopen in Zuid-Afrika en Chili, zal de massa van het donkere object worden bepaald, om zo onomstotelijk te bewijzen dat het hier om een echte planeet gaat.”

Animatie van de gevonden exoplaneet OGLE2-TR-L9 op YouTube. De animatie laat eerst een veld zien met duizenden sterren. De drie Leidse studenten hebben gevonden dat één van die sterren eens in de tweeëneenhalve dag een klein dipje in helderheid vertoont. Dit wordt veroorzaakt doordat een donker object zo groot als Jupiter, waarschijnlijk een planeet, in zijn baan steeds voor de ster langs schuift en zo een klein stukje van de ster verduistert.

Indirect bewijs

Het is nog steeds niet mogelijk om planeten rond andere sterren direct waar te nemen, maar de invloed van grote gasreuzen op hun moederster is wel meetbaar, en het bestaan van exoplaneten daarmee aangetoond. Doordat zo’n planeet om zijn ster draait ‘wiebelt’ de ster op en neer, wat met heel precieze snelheidsbepalingen gemeten kan worden. Zo’n 250 exoplaneten zijn op deze wijze ontdekt, terwijl de planeten zelf niet zijn gezien.

Een veel interessantere manier om exoplaneten te bestuderen is via een planeetovergang. Als het baanvlak van een planeet zo georiënteerd is dat vanaf de aarde gezien de planeet voor de ster langs beweegt, dan zal de planeet een klein stukje van de ster verduisteren. Deze ster zal daarom gedurende de planeetovergang een klein beetje zwakker lijken. Zo kan men veel over de planeet te weten komen, zoals zijn massa, grootte en dichtheid. Deze grootheden geven inzicht in de interne structuur van de planeet. Ook maakt een planeetovergang atmosfeerstudies mogelijk. Zo is er voor een planeet al het voorkomen van natrium, zuurstof en koolstof aangetoond, en is de temperatuur van de atmosfeer bepaald. Er zijn nu zo’n 20 planeetovergangen bekend.

Zie verder

Dit artikel is een publicatie van Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA).
© Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 06 november 2007

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.