Je leest:

Leer je klinkers kennen

Leer je klinkers kennen

Auteur: | 7 juli 2010

Leidse taalkundigen maakten twee computerspellen om hun vakgebied – de fonetiek – onder de aandacht te brengen van een groot publiek. Spelers van KlinkerMikken kunnen ontdekken hoe goed hun uitspraak van het Nederlands of een andere taal is. Voor gevorderden is er het KlankKleuren waarbij je kunt tekenen met je stem. De Leidse taalkundigen wonnen met hun spellen het door hun universiteit georganiseerde lustrumconcours Wetenschap en Wereld.

In de film My Fair Lady leert professor Higgins, expert op het gebied van streektaal en dialect, zijn pupil Eliza beschaafd spreken. Want pas wanneer ze haar Cockney accent heeft afgeleerd en zinnen als ‘the rain in Spain falls mainly in the plain’ foutloos kan uitspreken, zal niemand meer kunnen horen dat ze eigenlijk van lagere komaf is. Als Eliza in onze tijd had geleefd, had ze lekker kunnen gaan KlinkerMikken: een spel waarbij je je uitspraak kunt verbeteren, ontworpen door de Leidse taalkundigen Vincent van Heuven, Rob Goedemans, Willemijn Heeren en Jos Pacilly.

Klinkerdriehoek

Klinkermikken is een soort darten met je stem. Alleen is het dartbord vervangen door een klinkerdriehoek. De klinkerdriehoek geeft de stand van de tong aan bij het uitspreken van de klinkers. De a bijvoorbeeld maak je door de tong naar achteren en naar beneden te doen. Bij de i houd je het voorste gedeelte van je tong naar voren en naar boven. Zo heeft elke klinker een plekje in de klinkerdriehoek. Door op een klinker te drukken hoor je de juiste uitspraak. Vervolgens kun je die zelf uitspreken in een klein microfoontje. Jouw uitspraak wordt dan op de klinkerdriehoek getoond. Waarschijnlijk wijkt deze uitspraak niet zoveel af van het voorbeeld.

De ie, oe en aa vormen de hoekpunten van de klinkerdriehoek. Fonetisch worden ze geschreven als i, u en a. Deze klanken vormen de uiterste begrenzing voor menselijke klinkergeluiden.

Moeilijker wordt het wanneer je buitenlandse klinkers moet imiteren. Bijvoorbeeld de klinker in het Engelse woord voor slecht (bad); deze klinkt weer heel anders dan de klinker in bed. En het Turks heeft naast de gewone oe met getuite lippen nog een bijzondere oe met gespreide lippen. Het KlinkerMikken is dan ook vooral bedoeld om tweede taalsprekers te helpen hun uitspraak te verbeteren. Buitenlanders die het Nederlands willen leren, of Nederlanders die een andere taal willen leren. Voor tweede taalleerders zijn de klinkers vaak het grootste struikelblok. Het maken van klinkers luistert namelijk heel nauw. Medeklinkers zijn korter, en daar kan dus nog wel wat mee gesjoemeld worden. Maar aan de uitspraak van een klinker kun je meestal wel horen of iemand een moedertaalspreker is of niet.

Schilderspalet

“Als je voorbij de pubertijd bent dan ben je eigenlijk verpest door je moedertaal”, legt professor Vincent van Heuven uit: “Je interpreteert dan alle klanken die je hoort als voorbeelden van de paar klanken die je eigen taal heeft.” Om die kleine klankverschillen toch te kunnen horen, is het KlinkerMikken ontwikkeld. Voor de gevorderden is er nog KlankKleuren. Daarbij zijn de klinkers ‘vertaald’ in visuele kleuren. De ie is blauw, de oe is rood en de aa is geel. Dit zijn ook de primaire kleuren op het schilderspalet. De mengkleuren oranje, groen en paars verbeelden de tussenliggende klinkers. Door nu de juiste klankkleuren te selecteren, kun je een schilderij maken met je stem. Maar dat vergt nog flink wat oefening!

De software voor KlinkerMikken en KlankKleuren is gratis te downloaden. Naast de computerspellen KlinkerMikken en KlankKleuren presenteerden de Leidse taalkundigen ook een Talenkaart met wetenswaardigheden over talen die worden onderzocht binnen het Leiden University Centre for Linguistics.

Lees ook op Kennislink:

Wat zingt de operazangeres? Klanksysteem vroeg aangeleerd Vervlakt de intonatie?

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 07 juli 2010
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.