Je leest:

Leegloop meren glijmiddel voor ijs

Leegloop meren glijmiddel voor ijs

Auteur: | 20 november 2008

De ijsafvoer naar de oceaan vindt vooral plaats via gletsjers. Spectaculair nieuws komt uit Antarctica waar de afvoersnelheid van ijs toeneemt door leegloop van ondergrondse meren. Twee meren onder Byrd gletsjer liepen vanaf december 2005 leeg en het ijs gleed daardoor 15% sneller naar de oceaan.

Nog lang niet alles in bekend over hoe snel de ijskappen smelen en hoe het ijs wordt afgevoerd. Het was al bekend dat een laagje water op de bodem als glijmiddel werkt voor het ijs. Het kan nog spectaculairder want een overstroming van een meer onder de ijskap zorgt ervoor dat gletsjerijs pijlsnel wordt afgevoerd richting de oceaan. Dit tonen Leigh Stearns ( University of Maine, V.S.) en collega’s aan voor de Byrd gletsjer op Antarctica. Dit nieuws is gepubliceerd op de Nature Geoscience website.

De locatie van de Byrd gletsjer op Antarctica. Het schiereiland linksboven wijst naar Zuid-Amerika.

Leegloop meren onder het ijs

Al sinds de jaren 50 is het bekend dat er meren onder het ijs van Antarctica zijn. Tot kort geleden (2005) dachten wetenschappers dat de meren een stagnerende waterspiegel hadden en dat er feitelijk niet zo veel gebeurde. Dat blijkt helemaal niet zo te zijn, want satellietmetingen laten zien dat het ijs opzwelt als het meer zich vult met water. Als het daarentegen leegloopt, zakt het ijs in om de lege ruimte van het meer gedeeltelijk op te vullen. Het wegstromende water kan een volgend meer vullen of direct naar de oceaan stromen.

Eén meer laat een enorme hoeveelheid water los, maar de onderzoekers ontdekten dat onder de Byrd gletsjer maar liefst twee meren zijn leeggelopen. Het meest stroomopwaarts gelegen meer liep vanaf november 2005 leeg, vulde het andere meer waarna ook deze in juni 2006 ook leegliep. De enorme hoeveelheid water vond zijn weg over de bodem naar de oceaan. Hierbij neemt de frictie tussen het ijs en de rotsbodem af: water werkt als glijmiddel.

Deze satellietopname laat zien dat de Byrd gletsjer door het Transantarctisch Gebergte snijdt. De breedte van de gletsjer is 24 km en de lengte is 136 km. De gletsjers voert jaarlijks 20 gigaton ijs af naar de Ross ijsplaat. Bron: NASA

Glijden

Om dit te bepalen, hebben Stearns en collega’s de ijssnelheden van de Byrd gletsjer van de laatste 48 jaar vergeleken (normaal gesproken rond de 800 m per jaar) met de hoogte van het ijs 200 km stroomopwaarts. Deze hoogte wordt bepaald door satellietmetingen sinds 2003. In december 2005 was het raak want toen daalde de hoogte van het ijs met maximaal twaalf meter en nam de snelheid van ijsafvoer met 15% toe. De afvoer van ijsvolume nam met 8% toe in deze veertien maanden. De hoeveelheid afgevoerd water die was 1,7 km3, oftewel 40 miljoen gevulde vrachtwagens. Toen het leeglopen na veertien maanden was afgelopen, nam de afvoersnelheid weer af tot normale waarden.

De foto genomen boven de Byrd gletsjer op Antartica. Bron: Leigh Stearns

Antarctica en klimaat

De extra afvoer betekent dat er uiteindelijk meer ijs in de zee komt via het Ross ijsplaat. En meer ijs in zee betekent dat de zeespiegel stijgt. Alles hangt af van hoe vaak, maar dat is nog onzeker want de hoogtemetingen worden pas sinds vijf jaar uitgevoerd. De snelheid van ijsafvoer was echter niet toegenomen van november 1960 tot december 2005 en leegloop komt dus waarschijnlijk niet zo vaak voor.

Het ijs op Antarctica smelt nog niet zo snel als de Groenlandse ijskap. De totale hoeveelheid zeeijs nam zelfs toe in de afgelopen dertig jaar, maar daarentegen braken er grote ijsschotsen af. Het totale effect op de globale zeespiegel is echter te verwaarlozen.

In Groenland zijn er al veel studies gedaan, en via spleten in de ijskap dringt water tot op de bodem door waar het werkt als glijmiddel, vooral in de zomer langs de randen van het continent. Antarctica is echter te koud en doet het met de veel spectaculairdere overstromingen. En dat is voorlopig een zeldzaamheid…

Het Antarctisch landschap vanaf een rots van het Transantarctisch Gebergte. Bron: Creative Commons

Referenties:

Fricker, A.H., 2008. Water slide. Nature Geoscience advance online publication (16 november 2008) Stearn et al., 2008. Increased flow speed on a large East Antarctic outlet glacier due to subglacial floods. Nature Geoscience advance online publication (16 november 2008)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 20 november 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.