Je leest:

Landing van vliegende dino gevonden

Landing van vliegende dino gevonden

Uniek moment van paar tellen voor eeuwigheid vastgelegd in kalksteen

Auteur: | 23 augustus 2009

Hoe vliegende dino’s (pterosauriërs) landden was tot op heden een raadsel. Dit is nu opgelost door de vondst van een heus landingsspoor in zuidwest Frankrijk. Honderdvijftig miljoen jaar geleden landde het dier op twee poten, toen een paar hupjes en vervolgens naar de looppas. Dit lijkt op de manier van veel huidige vogels.

Hoe fossiele dieren hebben bewogen is vaak een raadsel, want het dier is immers versteend. Toch kunnen wetenschappers soms reconstrueren hoe ze zich manoeuvreerden. Dat geldt zelfs voor de uitgestorven pterosauriërs (vliegende dino’s). Een gloednieuw onderzoek van de Fransman Jean-Michel Mazin (Universiteit van Lyon) en collega’s laat een landingsbaan van zo’n pterosauriër zien middels een publikatie in Proceedings of the royal society B. De afdrukken van de poten zijn ongeveer 150 miljoen jaar geleden gezet in wat nu zuidwest Frankrijk is. Het is de eerste landing van een pterosauriër die ooit gevonden is. Qua neerzetten van de poten lijkt de landing op die van veel huidige vogels. Ook toont de vondst aan dat pterosauriërs zeer geavanceerde vliegers waren.

Links de afdrukken in de versteende kalkmodder en rechts de reconstructie van de pootafdrukken. LP staat voor linkerachterpoot, RP staat voor rechterachterpoot, LM is de linkervoorpoot en RM de rechtervoorpoot. De nummers achter de lettercode geven de volgorde van neerzetten van de poten na de landing aan.
Kevin Padian

De landing

Bovenstaande afbeelding laat zien dat de pterosauriër met de achterpoten neerkwam, maar nog niet direct stilstond. Dat is de zien aan het lange nagelspoor dat feitelijk een sleepspoor is bij het begin van een waarschijnlijk hupje op weg naar de tweede stap. Bij de tweede stap komen ook de voorpoten, die halverwege de vleugels zaten, voor het eerste op de grond terecht. Ook bij de derde set stappen staan de poten nog naast elkaar. Hierna begin de pterosauriër met lopen: eerst met de rechter, daarna met de linker.

Meer gesteente met afdrukken van dit spoor zijn niet bewaard gebleven: vanaf de vierde set stappen heeft een kleine breuk de verdere stappen vernield. Ook achter de eerste afdrukken zijn geen andere gevonden. Dit bewijst inderdaad dat LP0 en RP0 de eerste afdrukken zijn van de landing. Speciale vleugels hielpen waarschijnlijk bij het afremmen in de lucht vlak voor de landing. Deze pterosauriër was dus heel behendig.

Een (kortstaart)pterosauriër zet het op een lopen.
Kevin Padian

Vergelijk met huidige vogels

De landingsbaan is anders dan de rennende landing van sommige huidige eenden, zee- en kustvogels. De manier van landen is waarschijnlijk wél hetzelfde als die van veel andere vogels die in de lucht vlak boven de grond al bijna stilstaan en dan ook met twee poten landen. Bij zo’n soort landing ontstaat een vergelijkbaar landingsspoor als bij die van de pterosauriër.

Pterosauriërs

De pterosauriërs leefden vanaf ongeveer 220 miljoen jaar geleden. Ze stierven rondom de Krijt-Tertiair grens (66 miljoen jaar geleden) uit toen ook de dinosauriërs over de rand van extinctie werden gedreven. De ‘oervogels’ waren verwant aan de dinosauriërs. Vanaf 150 miljoen jaar geleden ontstonden de huidige vogels.

De lengte van de pterosauriërs varieerde van kleiner dan 50 cm tot een spanwijdte van ongeveer 10 m. De pterosauriër uit de studie was een kleintje van de onderorde van de pterodactylussen, oftewel de kortstaartpterosauriërs. De pootafdruk is slechts 5 cm in de lengte. De pterosauriër kan daarom een niet veel grotere spanwijdte hebben gehad dan 1 m.

De vliegende reus Quetzalcoatlus northropi kon een spanwijdte van 10 meter bereiken. Hier op vier poten op zoek naar kleine dinosauriërs (volgens deze reconstructie).
Mark Witton

Meer sporen

De loopsporen zijn zeer goed bewaard in de kalkmodder van een lagune-achtige omgeving ongeveer 150 miljoen jaar geleden. De modder droogde snel uit gezien de krimpscheuren in het gesteente. Bovenop de modderlaag bevindt zich een laagje met nog fijner sediment. Daarin blijven de sporen het beste bewaard nadat een afdekkende laag de sporen heeft afgesloten.

Er is namelijk niet alleen een landingsspoor van een pterosauriër gevonden. In de loop van de afgelopen decennia vonden paleontologen honderden ‘normale’ loopsporen van pissebedachtigen, schildpadden, krokodillen, dinosauriërs, en vele pterosauriërs. De locatie heet dan ook met recht ‘pterosauriërstrand’. Het voormalige strand is al veel bestudeerd, maar geeft blijkbaar nog steeds verrassingen prijs. In de toekomst een spoor van een opstijgende pterosauriër?

Een fossiele pterosauriër (Pterodactylus kochi) van ongeveer dezelfde tijdsperiode als de landingspootafdrukken.
Creative Commons

Referentie:

Mazin et al., 2009. First record of a pterosaur landing trackway. Proceedings of the royal society B (online publikatie)

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 23 augustus 2009

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.