Kwallen zijn meer dan 500 miljoen jaar oud

Kwallen blijken nog ouder dan gedacht. De oudste vondsten dateren nu van 500 miljoen jaar geleden uit midden van het Cambrium (488 – 542 miljoen jaar geleden). In deze periode ontstonden veel van de huidige levende organismen.

door

Er waren al fossiele kwallen bekend van zo’n 300 miljoen jaar oud. Nu zijn er echter diverse exemplaren van ruim 500 miljoen jaar (het midden van het Cambrium tijdperk dat liep van 488 – 542 miljoen jaar geleden) aangetroffen in Marjum-Formatie in de Amerikaanse staat Utah. Daarmee behoren ook kwallen nu tot de fossielen die kort na de Vroeg-Cambrische explosie van nieuwe levensvormen zijn ontstaan.

Bewaring fossielen

Dieren zonder harde bestanddelen hebben weinig kans om te fossiliseren. Onder bijzondere omstandigheden kan dat echter wel. De goede preservatie van de in Utah gevonden fossielen is te danken aan het feit dat de kwallen niet ingebed zijn geraakt in grof zand, maar in mudstones (‘versteende’ klei). Deze mudstones komen in lagen voor afgewisseld met kalksteenlagen. De lagen werden afgezet op een licht hellende zeebodem beneden het niveau dat – zelfs bij storm – nog bereikt kon worden door golven. Daardoor vond er nauwelijks of geen erosie plaats. Op de modderige bodem lieten de kwallen een soort vlies achter dat hun uitwendige vorm voorstelt. Daarnaast zijn er trilobieten in deze lagen gevonden.

Links en midden: Zijaanzicht van een fossiele kwal behorende tot de Narcomedusae; Rechts: Recente vertegenwoordiger (Cunina) van de Narcomedusae

Fossielbeschrijvingen

De gevonden fossielen bestaan voor het merendeel uit onduidelijke, ronde structuren. Ook zijn er exemplaren die een duidelijke klokvorm, tentakels, afdrukken van de spieren en mogelijke gonaden (geslachtsorganen) laten zien.

Onderaanzicht van een fossiele kwal die waarschijnlijk behoort tot de Semaeostomeae

Verwantschap met recente kwallen

Op basis daarvan is het mogelijk om de fossielen te determineren als Cnidaria (neteldieren). Vergelijking met moderne kwallen wijst erop dat de fossiele exemplaren behoorden tot de klassen van de Hydrozoa (en daarbinnen tot de familie van de Narcomedusae), de Scyphozoa (en daarbinnen tot de ordes van de Semaeostomeae en de Coronatae) en mogelijk ook de Cubuzoa.

Zijaanzicht van een fossiele kwal behorend tot de Coronatae

Cambrische explosie

Nog belangrijker is echter dat de vondsten ook meer inzicht verschaffen in de wijze waarop binnen korte tijd veel soorten ontstonden bij de Cambrische explosie van leven (ca. 540 miljoen jaar geleden). De nieuw ontdekte fossielen laten zoveel details zien dat de diversiteit in soorten van de moderne kwallen al in het Midden-Cambrium ontstond. Deze diversiteit moet snel moet zijn ontstaan of de kwallen kwamen nog eerder dan deze 500 miljoen jaar tot tot ontwikkeling. Hier zijn echter nog geen vondsten van.

Zijaanzicht van een fossiele kwal behorend tot de Cubuzoa

Referentie:

Cartwright, P., Halgedahl, S.J., Hendricks, J.,R., Jarrard, R.D., Marques, A.C., Collins, A.G. & Lieberman, B.S., 2007. Exceptionally preserved jellyfishes from the Middle Cambrian. PloS One 2 e1121, 7 pp.

Foto’s (met interpretatie) uit het aangehaalde artikel. Foto van de recente Cunina sp. (© K. Raskoff) welwillend ter beschikking gesteld door Bruce Lieberman, Department of Geology, University of Kansas, Lawrence, KS (Verenigde Staten van Amerika).</TD< tr>

Zie ook:

Lees ook meer nieuws op de website van NGV Geoniews