Je leest:

Kunstwerkjes van zeker 40.800 jaar oud

Kunstwerkjes van zeker 40.800 jaar oud

Auteur: | 14 juni 2012

Opnieuw is er een ouderdomsrecord voor prehistorische kunst gesneuveld. In Noord-Spanje zijn grottekeningen aangetroffen die meer dan 40.800 jaar oud moeten zijn. Nu nog de vraag wie ze heeft gemaakt. Een ‘gewone’ vroege mensachtige of toch de al lang uitgestorven Neanderthaler?

De cover van het wetenschappelijke tijdschrift Science van 15 juni 2012.
Photo: Pedro Saura

Het voorblad van het prestigieuze tijdschrift Science haal je als wetenschapper niet zomaar. En wanneer dat voorblad opgesierd wordt door een prachtige foto van dieprode prehistorische grottekeningen moet er wel iets heel bijzonders aan die tekeningen ontdekt zijn…

De grotten in kwestie, Altamira, El Castillo, en Tito Bustillo, allemaal gelegen aan de Spaanse noordkust, worden al jaren beschermd door UNESCO, de VN-organisatie die over ons werelderfgoed waakt.

In de grotten bevinden zich de verschillende prehistorische muurschilderingen. Afbeeldingen van bizons, paarden, menselijke handafdrukken en onduidelijke strepen en bollen zijn door en over elkaar heen getekend.

De kunstwerkjes blijken inderdaad bijzonder; bijzonder oud vooral. Voor een enkele afbeelding konden archeologen een minimum-ouderdom van maar liefst 40.800 jaar vaststellen. Het betreft een rood gekleurd schijfje, waarvan onduidelijk is wat het voorstelt. Een andere afbeelding van een menselijke handafdruk bleek minimaal 37.300 jaar oud en een afbeelding die vermoedelijk een knuppel of een ander werktuig voorstelt moet zeker 35.600 jaar oud zijn. Deze ouderdom valt samen met de tijd dat de eerste moderne mensen (Homo sapiens) zich in Europa vestigden.

Deze prehistorische handafdruk blijkt minimaal 37.300 jaar oud te zijn. De bizon die eroverheen getekend is, is veel jonger.
Photo: Pedro Saura

Veel is nog altijd onbekend over de vroegste bewoners van Europa en hun vermogens om symbolische kunstuitingen te produceren. Door de recente datering komen intrigerende nieuwe mogelijkheden aan het licht. Enerzijds zou het kunnen dat de vroegste moderne mensachtigen direct na hun vestiging in Europa hun schuilplaatsen begonnen te versieren. Dat zou erop wijzen dat ze rond hun komst naar Europa al verder ontwikkeld waren dan voorheen gedacht.

Een andere mogelijkheid is dat de tekeningen gemaakt zijn door Neanderthalers. Voor de grottekeningen hebben de onderzoekers immers bepaald hoe oud ze minimaal moeten zijn. Neanderthalers zijn afwijkende mensachtigen die kort na de komst van de Homo sapiens uit Europa zijn verdwenen. Weggeconcurreerd of zelfs uitgemoord, zeggen sommige onderzoekers.

De tekening boven, die een knuppel of ander werktuig voorstelt, is zeker 20.000 jaar ouder dan de tekening van de bison op de voorgrond.
Photo: Pedro Saura

De werkelijke ouderdom zou dus wel eens kunnen liggen in de tijd dat de grotten bewoond werden door Neanderthalers. Maar dat is speculatie, schrijven de onderzoekers. Tot nu toe zijn er zeker sterke aanwijzingen, maar nog geen bewijzen, dat de Neanderthaler in staat was abstracte tekeningen te maken. Als dat wel zo blijkt te zijn moeten wetenschappers het beeld van de ‘primitieve’ Neanderthaler bijstellen. Zeker is wel dat de Neanderthaler nog op het Spaanse schiereiland leefde kort voor de Homo sapiens daar aankwam.

De onderzoekers wisten de minimum-ouderdom vast te stellen door gebruik te maken van zogenaamde uranium-thorium-datering, of U-Th-datering. Ze onderzochten mineraalafzettingen die op het tekenpigment zaten. Omdat deze afzettingen zich later op de tekeningen hebben gevormd, kunnen ze nooit ouder zijn dan de tekeningen zelf. De ouderdom van het mineraal is daarom een minimum-ouderdom voor de onderliggende tekeningen. Bij U-Th-datering is enkele milligrammen van het materiaal voldoende. Dit in tegenstelling tot de gebruikelijke C14-methode (koolstofverval) waarbij veel meer materiaal nodig is.

Slechts enkele weken geleden meldden paleonthologen in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS dat ze in de Franse Abri Castanet-grotten de tot dan toe oudste Europese grottekeningen hadden gedateerd. Dat record is dus alweer van tafel. Science mag nu de oudste kunstwerken op zijn cover. Zo snel kan het gaan in de wetenschap.

Bron:

Meer over prehistorische grottekeningen op Kennislink:

Oeps: Onbekende tag `feed’ met attributen {"url"=>"https://www.nemokennislink.nl/kernwoorden/grottekeningen/index.atom?m=of", “max”=>"7", “detail”=>"minder"}

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 14 juni 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.