Je leest:

Koolstofdioxide ontdekt op verre planeet

Koolstofdioxide ontdekt op verre planeet

Auteur: | 25 november 2008

Om leven zoals dat op aarde mogelijk te maken zijn vier ingrediënten absoluut noodzakelijk: water, methaan, koolstofdioxide en zuurstof. Water en methaan zijn al eerder buiten ons zonnestelsel aangetroffen, en nu is in de atmosfeer van een Jupiter-achtige planeet ook koolstofdioxide gevonden.

Op 63 lichtjaar van de aarde cirkelt de planeet HD 189733b om HD 189733, een ster in het sterrenbeeld Vos. De planeet werd in 2005 ontdekt toen hij vlak langs het oppervlak van zijn ster kwam. Het is was sterrenkundigen een ‘hete Jupiter’ noemen: een planeet die ongeveer zo zwaar is als Jupiter maar veel dichter bij zijn ster staat. De planeet stond direct in de belangstelling, vooral omdat er een enorme hoeveelheid infrarood licht vanaf leek te stralen.

HD 189733b is de best zichtbare exoplaneet die we tot nu toe kennen, en daarom een favoriet van planetenonderzoekers. Bij het University College in Londen leidt Giovanna Tinetti een omvangrijk onderzoek naar deze planeet, en metingen met de Spitzer- en Hubble ruimtetelescopen hebben al veel interessante details vrijgegeven.

Zo denken sterrenkundigen dat de ster HD 189733 en zijn planeet eruit zien. Doordat de planeet zo dicht om zijn ster draait, is het er bijzonder heet. Illustratie: NASA

In zomer 2007 haalden de Britse onderzoekers het nieuws met de ontdekking dat de atmosfeer van HD 189733b zowel waterdamp als methaan bevat, twee van de vier minimale benodigdheden voor aardachtig leven. Dat resultaat was met name verrassend omdat het planeetoppervlak heel erg heet is, zo’n 700 graden. Als waterdamp en methaan bij zo’n hoge temperatuur met elkaar in aanraking komen, reageren ze normaal gesproken tot koolstofmonoxide.

De eerste resultaten komen uit metingen van het diepe infraroodspectrum van de planeet. Om HD 189733b nog beter te onderzoeken, richtten Tinetti en haar collega’s de Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer (NICMOS) van de Hubble ruimtetelescoop op de planeet. Dit meetinstrument kijkt naar nabij infrarood, licht dat net iets roder is dan wij met het blote oog kunnen zien. Het is de eerste keer dat er op die manier naar een exoplaneet wordt gekeken, en het resultaat mag er zijn.

De Hubble Ruimtetelescoop, hier te zijn na zijn laatste upgrade, is eigenlijk helemaal niet ontworpen om exoplaneten te bestuderen. Maar de meetapparaten op de telescoop blijken keer op keer zo goed en krachtig dat de resultaten die Hubble heeft geboekt enorm veel omvangrijker zijn dan van tevoren werd gehoopt. Illustratie: NASA

In de nieuwe metingen bleek namelijk duidelijk dat de atmosfeer van HD 189733b een flinke hoeveelheid koolstofdioxide (CO2) bevat. Dat gas werd nog nooit eerder gevonden bij een exoplaneet. Bovendien betekent het dat deze planeet minstens drie van de vier minimale behoeften voor leven bezit, meer dan ooit eerder is gevonden.

Meten wat je niet kunt zien

De ontdekkingen van Giovanna Tinetti zijn gedaan met een methode die ‘secondaire transit’ wordt genoemd. Bij die methode wordt niet naar de planeet zelf gekeken, maar naar het verschil tussen twee situaties: de situatie waarin zowel de planeet als de ster te zien zijn, en de situatie waarin de planeet achter zijn ster is verborgen.

Door het verschil tussen die twee situaties te analyseren, is het zo mogelijk om heel veel te weten te komen over de planeet. Het is erg moeilijk om die direct te bestuderen, omdat de ster waar hij vlakbij staat vele malen helderder is. ____________________________________________________________________

Jammer genoeg is het onmogelijk dat er leven zoals het onze is op HD 189733b. De Jupiter-achtige planeet is een zogenaamde ‘gasreus’, een grote bol van enorm hete gassen waarin wij direct zouden verbranden. Wel is het resultaat een steuntje in de rug voor de planetenonderzoekers die speuren naar ‘Aarde 2’. Want als de eerste de beste exoplaneet die we goed kunnen bestuderen al zoveel overeenkomsten heeft met de aarde, is de kans groot dat onze planeet lang niet zo bijzonder is als we denken.

Lees verder:

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 25 november 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.