Je leest:

Kleur gifkikker voorspelt giftigheid

Kleur gifkikker voorspelt giftigheid

Auteur: | 26 januari 2012

Gifkikkers van de soort Dendrobates pumilio zijn er in allerlei kleuren. Er is een enorme variatie in de giftigheid van die verschillende kleurvormen. Met name vogels kunnen aan de kleur van een kikker zien hoe giftig hij is. Dat blijkt uit onderzoek van de Groningse gedragsbiologe Martine Maan en haar Amerikaanse collega Molly Cummings.

De gifkikker Dendrobates pumilio komt voor in onder andere Nicaragua, Costa Rica en Panama. In de meeste gebieden is de kikker hoofdzakelijk rood met donkerblauwe poten. Maar in de Bocas del Toro archipel in het noordwesten van Panama komt D. pumilio voor in wel vijftien verschillende kleuren van knaloranje tot gifgroen. De kleur van de gifkikker is sterk genetisch bepaald. Als je een oranje kikker kruist met een oranje soortgenoot worden de nakomelingen ook oranje. En ze houden die kleur, zelfs als hun dieet verandert.

Medium
De ‘originele’ kleurvorm van Dendrobates pumilio: rood met blauwe poten.

Giftige plantstoffen

Het dieet van de gifkikker is wel van groot belang voor zijn giftigheid. Net als sommige andere gifkikkers wint D. pumilio giftige plantstoffen (alkaloïden) uit de bladetende insecten die hij oppeuzelt. Maan en Cummings wilden weten of er een relatie is tussen de kleur van de gifkikker en zijn giftigheid. Daarom namen zij huidmonsters van tien verschillende kleurvormen uit de Bocas del Toro archipel en deden in het laboratorium verder onderzoek naar hun giftigheid.

Maan en Cummings injecteerden slapende muizen met een zoutoplossing of een sterk verdund gif afkomstig uit een van de verzamelde huidmonsters. Zo’n injectie veroorzaakt enig ongemak waar muizen op reageren door zich overmatig te gaan poetsen. Het gif werkt op het zenuwstelsel en kan daarom ook zorgen voor ongecontroleerde bewegingen of evenwichtsverlies. Hoe sterker het gif, hoe langer die reacties aanhouden, en hoe langer de slaap van de muis verstoord blijft.

Muizen die een zoutoplossing kregen toegediend vielen gemiddeld 39 minuten na de injectie weer in slaap. Bij muizen die een injectie kregen met het sterkste gif (van de oranjegekleurde kikker Solarte) duurde dat 102 minuten. Maan en Cummings berekenden aan de hand van hun experiment dat het gif van de kikker Solarte ongeveer veertig keer zo sterk is als dat van de minst giftige kleurvorm, de overwegend groene Colón kikker.

Kleurvormen gifkikker
Kleurvormen van de gifkikker Dendrobates pumilio in de Bocas del Toro archipel. In het rechthoekje zie je de niet giftige kikker Allobates talamancae die in de experimenten van Maan en Cummings als controle werd gebruikt.
Martine Maan, The American Naturalist

Waarom de ene kleurvorm zoveel giftiger is dan de andere is nog niet bekend. Waarschijnlijk verschilt de beschikbaarheid van giftige plantstoffen (zowel qua hoeveelheid als qua soort alkaloïde) per locatie. Maar het zou ook kunnen dat kikkers op verschillende locaties anders foerageren zodat zij uiteindelijk ook andere alkaloïden binnen krijgen. Een laatste mogelijke verklaring is dat de kleurvormen verschillen in de manier waarop ze alkaloïden uit hun dieet opnemen en omzetten.

Met andere ogen

Bij de verschillend gekleurde D. pumilio kikkers in de Bocas del Toro archipel bestaat dus een enorme variatie in giftigheid. Maar zegt de kleur van een kikker ook iets over zijn giftigheid? Om daarachter te komen bekeken Maan en Cummings de kikkers letterlijk met andere ogen. Zij bepaalden hoe soortgenoten – maar ook roofdieren zoals vogels, slangen en krabben – de kleur van de kikkers zien ten opzichte van verschillende natuurlijke achtergronden (boomschors, dood blad en groen blad).

Zo ontdekten zij dat de kleur op de rug van de kikkers voor vogels een goede voorspeller is van de giftigheid. Vogels zien bij de meest giftige kleurvormen het sterkste contrast tussen de kikker en zijn omgeving. Krabben kunnen de meest giftige kikkers alleen onderscheiden tegen een bruine achtergrond en voor slangen heeft de kleur van de kikkers helemaal geen voorspellende waarde voor de giftigheid.

Bastimentos
Gifkikker Dendrobates pumilio, kleurvorm Bastimentos (oranje). Van Bastimentos bestaat ook een groene variant.
Wikimedia Commons

Van verschillende vogelsoorten is bekend dat zij zich bij het vangen van prooien vooral oriënteren op zicht. Het sterke contrast van de meest giftige kikkers is een duidelijk waarschuwingssignaal dat veel vogels er waarschijnlijk van weerhoudt om aan te vallen. Hoe krabben en slangen een kikkerhapje proberen te vangen is veel minder duidelijk. Maan en Cummings denken dat, met name slangen, zich richten op geur in plaats van op visuele signalen omdat de kleur van de kikkers voor hen geen voorspellende waarde heeft voor de giftigheid. Of die aanname klopt, moet nog verder onderzocht worden.

Opvallend is verder dat vogels het contrast van de rugkleur van kikkers nog sterker zien dan soortgenoten. Maan en Cummings vermoeden dat dit komt doordat kikkers onderling vooral communiceren met de kleur op de buik. Zo gaan mannelijke kikkers bij sociale interacties bijvoorbeeld regelmatig rechtop staan zodat hun buik goed zichtbaar wordt. Het zou dan ook interessant zijn om te bekijken welke signalen gifkikkers zelf gebruiken bij bijvoorbeeld conflicten tussen mannetjes of partnerkeuze door vrouwtjes.

Bron

Martine Maan en Molly Cummings Poison frog colors are honest signals of toxicity, particularly for bird predators The American Naturalist, januari 2012

Zie ook:

Giftige kikkers (Kennislinkartikel)

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 januari 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.