Je leest:

“Kippen voeren na een zeeslag, dat verzin je zelf niet”

“Kippen voeren na een zeeslag, dat verzin je zelf niet”

Scenarioschrijver Alex van Galen over zijn Michiel de Ruyter film

Auteur: | 26 januari 2015

Bij historische films is het altijd erg makkelijk om te roepen dat het niet klopt, zo ook bij het nieuwe heldenepos Michiel de Ruyter. Vandaar dat Kennislink in gesprek gaat met scenarioschrijver Alex van Galen, die graag zijn keuzes uitlegt. Historicus en biograaf van De Ruyter Ronald Prud’homme van Reine vertelt wat hij van die gemaakte keuzes vindt.

De film Michiel de Ruyter gaat over een gewone man van het volk, die het schopt tot de hoogste rang binnen de marine. In de ruim twintig jaar die de film bestrijkt, vecht Michiel de Ruyter (1607-1676) meerdere spectaculaire zeeslagen uit. Ondertussen wordt zijn vriend en opdrachtgever Johan de Witt (1625-1672), de machtigste politicus van de Nederlanden, vermoord en speelt de jonge prins van Oranje Willem III (1650-1672) een vies spelletje om de macht. Genoeg heldendaden en drama dus.

Alex van Galen, scenarioschrijver van de film Michiel de Ruyter en van de gelijknamige roman.
A-film

De film geeft een geromantiseerd beeld. Wat miste het echte levensverhaal van De Ruyter? Scenarioschrijver Alex van Galen: “Niets, het bleek vaak interessanter dan we hadden verzonnen! Om het verhaal helder te houden, moesten we het juist versimpelen. We hebben bijvoorbeeld een versie van het script gehad waarin De Ruyter oud werd en kleinkinderen kreeg, maar dat werd te ingewikkeld. We wilden De Ruyter vooral laten zien als een familieman en als gewone jongen, het ‘Frank Lammers-effect’ (de acteur die De Ruyter speelt, red.), zeg maar. Misschien was De Ruyter in het echt wel een stuk autoritairder, maar dat vind ik vaak jammer aan historische figuren in film. Het creëert zo’n afstand. We wilden hier het gevoelsmatige aspect benadrukken, naast zijn strategisch inzicht.”

Met strategisch inzicht bedoelt u de scènes waarin de tactiek wordt besproken met behulp van houten miniatuurbootjes? “Inderdaad. Het is heel moeilijk om in een film strategisch inzicht te verkopen. Hoe leg je dat in godsnaam uit? Dus ja, dan maar met kleine houten bootjes, ook al is dat historisch niet verantwoord. Nu zetten we het wat dik aan, ook door hem voor te laten gaan in de strijd, maar de historische De Ruyter kreeg zijn mannen toch maar mooi mee. Als je zijn biografie leest denk je misschien, wat een saaie, religieuze man, maar het moet een karaktertje zijn geweest. Hij leidde mooi de grootste vloot ter wereld in een tijd dat schepen deserteerden om niets en je in de kroeg gelijk een mes tussen je ribben kreeg bij een verkeerde opmerking.”

Wat is het idee achter het fictieve aandeel van De Ruyter bij het veroveren van het Engelse vlaggenschip Royal Charles? En zijn aanwezigheid bij de moord op Johan en diens broer Cornelis de Witt terwijl De Ruyter op zee zat? “In een film moet de hoofdpersoon nu eenmaal alles meemaken, vandaar dat hij voor het verhaal daarbij aanwezigheid moest zijn. Wat betreft de Royal Charles hadden we eerst in het script staan dat niemand mocht doorvertellen dat hij daarbij was, als een soort geheim complot. Maar dat werd echt te ingewikkeld. En de moord? Ik denk dat De Ruyter echt was gegaan, als hij niet op zee had gezeten. Hij wilde ook getuigen voor het goede karakter van zijn vriend, de van verraad betichtte politicus Cornelis de Witt, hoewel hem dat werd afgeraden. Dat zegt wel iets over het eer- en rechtvaardigheidsgevoel van de man. Het gebruikte ‘ik spreek de waarheid zo lang mijn ogen open staan’ zijn ook echt zijn woorden.”

De aanval op de Engelse vloot met in het midden de Royal Charles door Van Soest in 1667
Wiki commons

Er zitten veel historische details in de film. Welke bronnen heeft u gebruikt? “We hebben veel experts gesproken. Historici, marinemensen en niet te vergeten Arjan Klein, de maker van het VOC-schip De Batavia dat in de film te zien is. Die man wist zoveel details te vertellen. Wat zeemannen voor bevelen roepen bijvoorbeeld. Ik had dat al wel in het script gezet, maar ik had eigenlijk geen idee. Verder vond ik hele leuke details in biografieën en boeken over De Ruyter. Dat hij bijvoorbeeld de kippen aan boord gaat voeren na een zeeslag. Dat had ik zelf echt niet verzonnen! Of een homofiele prins die meer van ballet houdt dan van politiek. Hoewel we wel Willems persoonlijke ontwikkeling van verwend kind naar serieus stadhouder wilden laten zien.”

Replica van VOC-schip De Batavia
Wiki commons

Wat vond u moeilijk aan het schrijven van een historisch scenario? “Dat er alleen maar losse biografieën zijn maar geen boeken over de dynamiek tussen Willem III, De Ruyter en De Witt. Terwijl dat wel het centrale thema is in de film. En dat we niet alles konden laten zien. Alle avonturen van De Ruyter in zijn jonge jaren, het verlies van zijn eerste twee vrouwen. Konden we allemaal niet meenemen. Verder waren er maar weinig geschikte bronnen over vrouwen in de 17e eeuw. Daar mag nog wel wat onderzoek naar gedaan worden.”

Wel leuk dat u de brieven van zeemansvrouwen terug liet komen. “Ja, ik heb enkele brieven van deze vrouwen gelezen en was erg geroerd door het drama daarin. Daar wilde ik dus kost wat kost naar verwijzen. En de rol van Anna, de vrouw van De Ruyter, wilde ik ook per se in beeld brengen. We weten dat zij zijn administratie deed, de lonen uitbetaalde en de voorraden op peil hield. Daarnaast heeft ze ook echt die woedende meute toegesproken die voor hun huis stond. De mensen dachten dat De Ruyter met de vijand heulde tijdens de oorlog in 1672 en kwamen verhaal halen bij haar. Dat kon alleen niet de climax van de film worden, want dat was de afslachting van de gevallen politici Johan en Cornelis de Witt al.”

Tienjarige prins Willem III van Oranje door Jan Davisz de Heem (ca. 1660)
wikicommons

Wat ik zelf storend vond was het gemis aan religie in een tijd dat het in alle aspecten van het leven aanwezig was én de nadruk op Nederland als eenheid, het ‘wij Nederlanders’. “Ik wilde zelf ook meer religie in het script maar dat wilde Roel (regisseur Roel Reiné red.) pertinent niet. De karakters moesten wel modern genoeg blijven voor de kijkers om zich ermee te kunnen identificeren. En wat betreft het eenheidsgevoel, dat heeft met de huidige politieke situatie te maken. Er hangt al genoeg negativiteit rond ‘trots zijn op Nederland’. We wilden een positieve film maken en laten zien hoe een klein land grootse karakters kan voortbrengen.”

Biograaf aan het woord

Alex van Galen heeft onder andere de boeken van historicus Ronald Prud’homme van Reine, Rechterhand van Nederland, Biografie van Michiel Adriaenszoon de Ruyter (1996) en Moordenaars van Jan de Witt. De zwartste bladzijde van de Gouden Eeuw (2013) gebruikt als bronnenmateriaal voor zijn scenario. Vandaar dat Kennislink ook nog wat vragen stelt aan de biograaf.

Meneer Prud’homme, wat vindt u van de film? “Het is een echte actiefilm, geschikt voor een breed publiek, maar er zitten wel veel onjuistheden in.”

Kunt u wat voorbeelden geven? “De Ruyter zal nooit als eerste een vijandelijk schip hebben geënterd. Sowieso werd er in de 17e eeuw niet meer geënterd, maar een opperbevelhebber had daar niet aan meegedaan. Ook de aanwezigheid van De Ruyter bij de moord op de gebroeders De Witt is fictief. Deze scène is verder nogal uitgebreid, terwijl de moord in werkelijkheid zo voorbij was. Ook het bespreken van de tactiek voor een zeeslag is verzonnen. Dat werd ter plekke besloten. Je weet immers niet hoe de wind waait.”

Michiel de Ruyter, luitenant-admiraal-genereaal van de Republiek der zeven verenigde Nederlanden door Ferdinand Bol in 1667.
Wiki commons

Wat vond u van het karakter van De Ruyter? “Wat voor De Ruyter als persoon telde waren de zee, de Bijbel en zijn familie. Over zijn vroomheid zie je niets terug en de hoofdrolspeler straalt ook niet het charisma uit van De Ruyter. Het karakter van Johan de Wit vind ik beter, hoewel hij zich niet bezig gehouden zal hebben met levensverzekeringen in tijden van oorlog. Daarnaast is zijn kleding te frivool. Op schilderijen zien we hem altijd afgebeeld in een effen zwarte mantel. Dit soort keuzes van de regisseur zegt meer over wat een breed publiek moet aanspreken en over onze huidige tijd, dan over de 17e eeuw.”

En van het feit dat De Ruyter niet ouder lijkt te worden? “Ik snap niet dat ze het zo gedaan hebben. Als de film begint is hij 45 jaar maar als De Ruyter sneuvelt is hij 68. Hij is dan grijs, oud en ziek. De Ruyter heeft op dat moment last van nierstenen, waardoor hij dik en zwak is geworden. Ze moesten hem zelfs naar zijn schip dragen voor de laatste expeditie. En als hij dan door zijn been geschoten wordt, valt hij een dek naar beneden. Dat zou een mooi dramatisch effect gegeven hebben op het witte doek, maar dat laten ze er ook uit.”

Anna van Gelder, de derde vrouw van Michiel de Ruyter, in 1668.
Wiki commons

De vrouw van De Ruyter, Anna van Gelder, krijgt nogal een heroïsche rol aangemeten door een woedende menigte toe te spreken, klopt dat? “De familiesituatie in zijn geheel klopt niet, maar zij heeft inderdaad de meute voor haar huis toegesproken. Alleen niet op deze manier. Ze las hen een brief van De Ruyter voor waarin hij schreef hoe hij op zee de vijand aan het bevechten was. Dat kalmeerde de menigte uiteindelijk.”

Denkt u dat stadhouder Willem III iets te maken heeft met de dood van De Ruyter? “De Witt had De Ruyter nooit op die laatste expeditie laten gaan, daarvoor was die te onbelangrijk en de risico’s om zijn opperbevelhebber aan bloot te stellen te groot. De Staten-Generaal heeft de beslissing genomen maar Willem III was in 1676 de eindverantwoordelijke. Hij had zich hier tegen kunnen verzetten en deed dat niet. Dat is vreemd maar aan de andere kant was De Ruyter al zo ziek, dat hij toch niet lang meer te leven had. Hij was geen bedreiging.”

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 26 januari 2015

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink Agenda

NEMO Kennislink vertoont op deze plaats normaal gesproken wetenschappelijke activiteiten uit heel Nederland. Door de maatregelen tegen het nieuwe coronavirus zal daarvan een groot gedeelte worden afgelast. Omdat we geen achterhaalde informatie willen verspreiden, laten we voorlopig geen activiteiten zien.
NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.