Je leest:

Kernenergie is opeens weer een optie

Kernenergie is opeens weer een optie

Auteur: | 15 november 2006

Breed maatschappelijk of politiek en academisch: de discussie over kernenergie is terug van weggeweest en niet meer te stoppen. In dit artikel uit De Humanist worden de voors en tegens nog eens tegenover elkaar gezet.

Nederland kon tot begin 2005 – in lijn met onder andere Duitsland en België – worden gerekend tot de landen die op weg waren naar een ‘stralende’ toekomst zonder kernenergie. De kerncentrale in Dodewaard was immers in 1997 (onder grote maatschappelijke druk en bij gebrek aan voldoende politieke steun) gesloten, Borssele zou eerst in 2004 en later in 2013 dichtgaan en de kernreactor Petten leek in 2004 qua veiligheid en exploitatie de eindjes maar moeizaam aan elkaar te kunnen knopen. Sluiting was niet meer onbespreekbaar.

In februari 2005 echter liet minister Bot weten dat tot de prioriteiten op de Europese agenda ook behoorden de zorg rond de klimaatverandering, de bedreiging van de energievoorzienings- zekerheid en de noodzaak om alternatieve duurzame vormen van energie in een hoger tempo te ontwikkelen. Hij gaf daarbij aan dat het onderzoek naar het verkleinen van de nadelen van kernenergie moest worden voortgezet.

De kerncentrale in Borssele.

Een maand later liet staatssecretaris Van Geel (milieu) weten dat een nieuwe kerncentrale geen kabinetsoptie meer was, maar wel dat de gelden die nodig zouden zijn om Borssele in 2013 te sluiten (enkele honderden miljoenen euro’s) beter konden worden besteed aan de ontwikkeling van duurzame energie, zonder uitsluiting van kernenergie. Borssele zou daarbij, vastgelegd in een Convenant met daarin een investerings- en vernieuwingsscenario voor de eigenaren, open kunnen blijven tot 2033.

Kenterende communis opinio

Nadat de Tweede Kamer in begin 2006 het Convenant aannam, kwam het kabinet in september alsnog met een (voorwaardelijk) plan voor een tweede kerncentrale die in 2016 operationeel zou kunnen zijn. En vorige maand liet NRG (de exploitant van de kernreactor in Petten) weten ‘het drukker te hebben dan ooit.’ Waarbij de hoop is uitgesproken in 2015 met de bouw van een nieuwe reactor te kunnen beginnen. De eind jaren negentig schijnbaar definitief afgeserveerde discussie over kernenergie stond weer op de agenda.

Volgens meningenpeiler Maurice de Hond zou 56 procent van de bevolking geen moeite hebben met het openhouden van Borssele tot 2034. Overigens is dit percentage in de afgelopen 12 maanden met 10 punten gedaald. En op 26 april van dit jaar (de twintigste verjaardag van de kernramp bij Tsjernobyl) is aan de EU de Europese Petitie Stop Kernenergie aangeboden, ondertekend door een miljoen burgers. Waar weer tegenover staat dat kernenergie voor de Tweede-Kamerverkiezingen van 22 november nauwelijks een item lijkt te zijn. VVD en CDA zijn voor, evenals de voormalige D66-bewindslieden, de fracties van die partij en van PvdA, SP en GroenLinks zijn tegen. Spraakmakende massademonstraties zijn er niet, een ludieke actie van Greenpeace op het recente CDA-verkiezingscongres leverde van minister Remkes een reactie op alsof het ging om een politieke aanslag. Het kabinet lijkt actief toe te werken naar eerherstel voor kernenergie en de ontwikkeling en het gebruik van duurzame energie met het etiket ‘te weinig en te laat’ naar de tweede rang te verbannen.

Nieuwe argumenten

Nieuwe argumenten die door de voorstanders van kernenergie worden gehanteerd zijn de ‘razendsnelle’ opwarming van de aarde ten gevolge van de CO2- uitstoot, de toegenomen geopolitieke onrust in met name het Midden-Oosten en in voormalige en olierijke Sovjet-republieken, nieuwe verbruikscijfers over fossiele energiebronnen (olie, steenkool, aardgas) die wijzen op snellere uitputting, verbeterde veiligheid in kerncentrales, grotere uraniumvoorraden en een sterke verbetering van de exploitatiecijfers van (toekomstige) kerncentrales. En meer concrete (al dan niet populistische) argumenten zijn er ook. Kernenergie levert veel meer rendement (megawatt). Kernenergie heeft geen broeikaseffect. Vijftig jaar kernreactoren bij de marine van de VS en nooit een ongeluk. Tsjernobyl was te wijten aan slecht onderhoud, veronachtzaamde veiligheid en een uit hand gelopen experiment.

In zeewater zit ook uranium en dus (-) zal er wat kernenergie betreft nooit een grondstofprobleem zijn. De zogenaamde alternatieve energie (geothermiek, getijden, biomassa en waterstof) alsmede energiebesparing door de consument leveren (voorlopig nog) veel te weinig op om toegenomen verbruik en een groei van de wereldbevolking van nu zes miljard naar negen miljard in 2050 met een toereikend energieaanbod het hoofd te kunnen bieden.

Onafhankelijke deskundigen

En dan zijn er nog de onafhankelijke deskundigen. Zoals de Britse chemicus/ medicus James Lovelock die ondermeer in de Humanist 4/2006 verkondigt dat er voor de mondiale energievoorziening ‘geen andere optie is dan kernenergie’. Omdat er simpelweg geen tijd meer is om het zelfregulerende vermogen van de aarde (de gaia) zijn werk te laten doen. De opwarming van de aarde is onstuitbaar, ´we moeten ons geld niet verkwisten aan visionaire systemen van duurzame energie.´ Waarbij voormalig Groenen-aanhanger Lovelock overigens niet op schoot gaat zitten van grootverbruikers en energiemaatschappijen, want hij is een uitgesproken voorstander van een duurzame verminderingsstrategie, en niet van expansie. ´De rationalistische materiële voortgangsgedachte is onder druk komen te staan.´ Daar zouden én humanisten én christenen nog maar eens goed over na moeten denken. ‘De opvatting dat de aarde er voor de mens is om te gebruiken is niet meer houdbaar.’

En in eigen land is daar bijvoorbeeld oud-D66-partijleider Jan Terlouw, kernfysicus en voorzitter bestuur E.C.N. Petten. Hij is ‘zeer tevreden’ dat het kernenergiedebat is heropend. ‘De gevaren van klimaatverandering zijn veel groter dan die van kerncentrales.’ Volgens hem is het ‘onverantwoord om een veilige kerncentrale te sluiten.’

Ook op de TU Delft is men zeer content met de hernieuwde discussie over kernenergie. Omdat er nu veel veiliger centrales kunnen worden gebouwd, omdat het afvalprobleem alweer veel kleiner is dan tien, twintig jaar geleden, omdat überhaupt het nucleaire kennisniveau in alle breedte is gestegen en omdat Nederland qua dekking door kernenergie achterloopt. Wereldwijd wordt 17 procent van de elektriciteit gehaald uit kernenergie, in Frankrijk 76 procent en in Nederland 4 procent. Als het aan de ‘techneuten’ ligt, wordt er morgen gestart met de bouw van nieuwe centrales. Standpunten voor kernenergie zijn tevens te vinden op de sites van Ecologen voor Kernenergie (EVK), Stichting Kernvisie en op het neutrale Kernenergie.nl

De kerncentrale in Tjernobyl na de ramp

Tegenstanders verbijsterd

Tegenstanders van kernenergie waren (en zijn) door de koersverandering van het kabinet-Balkenende verbijsterd. Van de erfenis van het kabinet-Kok (Borssele in 2004 dicht) naar ‘een tweede kerncentrale erbij en Borssele open tot 2034’ is dan ook meer dan een marginale beleidswijziging. En alleen al vanwege de ontwikkeling van kernenergie uitgedrukt in cijfers krijgt Balkenende c.s. van de politiek ter linker zijde en van organisaties als Greenpeace, Wiki, LAKA, Natuur en Milieu en het Landelijk Platform tegen Kernenergie de wind van voren. Immers: in 1989 waren er in Europa 172 kerncentrales in bedrijf. Nu zijn dat er 147. Er wordt sinds kort weer gewerkt aan één nieuwe centrale, in Finland. In een aantal andere landen (UK, Frankrijk) wordt kernenergie voorzichtig aangekaart, maar meer ook niet. Kerncentrales, zo lijkt de algemene mening te zijn, hebben voor de vrije energiemarkt een te laag rendement en brengen te veel risico´s mee.

Inmiddels zijn ook weer tal van inhoudelijke tegenargumenten in stelling gebracht. Niet alleen ‘oude’ (maar nog steeds zeer actuele!), ook nieuwe. Onder de eerstgenoemde vallen bijvoorbeeld: er zijn geen 100 procent veilige centrales; elke dosis straling (hoe gering ook) is ongezond; de effecten van kernstraling zijn nooit te beperken tot ‘hier’ en ‘nu’. Dat kerncentrales veiliger zouden zijn en dat de afvalproblematiek beter (-) dan voorheen is op te lossen, wordt door de tegenstanders van tafel geveegd. Nergens zijn die verbeteringen toegepast en ook een ‘veel veiliger centrale’ blijft – voor als het misgaat – een potentiële ramp. Net zoals in de aarde weggestopte nucleair afval, hoe diep ook en hoe stabiel ook de ondergrondse lagen.

Dr Rianne Teule, stralingsdeskundige van Greenpeace, noemt nieuwe, hedendaagse, argumenten: ’Terrorisme en uranium. Na 9/11 wordt er meer rekening gehouden met de mogelijkheid dat een vliegtuig zich in een kerncentrale zal boren. In tegenstelling tot wat de nucleaire industrie zegt, zijn de meeste kerncentrales daar niet tegen bestand. Ook nucleaire opslagplaatsen en transporten moeten meer dan voorheen worden beschouwd als potentiële doelwitten voor aanslagen. Instemmen met de bouw van een nieuwe kerncentrale komt in feite neer op akkoord gaan met de bouw van een nieuw terroristisch doel.

Dan uranium: de discussie over beperkte uraniumvoorraden is ook pas van de laatste jaren. De nucleaire industrie zegt voor honderden of zelfs duizenden jaren voldoende uranium te hebben, maar daarbij worden dan wel onbewezen voorraden zeer arme ertsen meegerekend én wordt ervan uitgegaan dat de nog te ontwikkelen zogenaamde snelle kernreactoren er beslist zullen komen. Volgens mij luchtfietserij.’ Een ander nieuw aspect in de discussie is de opkomst van nieuwe kernenergiestaten, zoals Iran, India, Pakistan en Noord-Korea. Het argument is dat de ontwikkeling van kernenergie de deur naar militair en crimineel gebruik van nucleaire energie wijd open zet. Bovendien wordt gevreesd dat de haast die genoemde landen hebben om nucleaire mogendheid te worden wellicht ten koste gaat van de veiligheid en het onderhoud. En wat het crashen van een centrale met zich mee kan brengen, is in de wijde omgeving van Tsjernobyl nog steeds goed zichtbaar.

Een waterstofbus

Energie-efficiency

Breed maatschappelijk of politiek en academisch: de discussie over kernenergie is niet meer te stoppen. Dat het geen klaterend item is voor de verkiezingen van 22 november is wellicht een indicatie dat het vooral weer civiele initiatieven zullen (moeten) zijn die antwoord gaan geven op de vraag ‘met of zonder?’ Zoals bijvoorbeeld de alarmerende boodschap van voormalig vicepresident van de VS Al Gore, die in de indringende film An Inconvenient Truth (Een ongemakkelijke waarheid) waarschuwt voor desastreuze gevolgen van de klimatologische opwarming binnen tien jaar. Zijn oplossing is niet kernenergie (‘Met kolen door kernenenergie vervangen zijn we in vijftig jaar door al het uranium heen, en grote aantallen kerncentrales die daarvoor nodig zijn vormen een onhandelbaar terroristisch risico.’), maar zelfbeperking door elk individu. Vaker met de fiets, zuinige lampen gebruiken – het zijn ook de kleine dingen die het doen.

Hoopgevend is tevens het bericht dat Amsterdam en enkele andere Europese steden hun project met waterstofbussen gaan verlengen. De steden willen samen meer van deze milieuvriendelijke autobussen kopen. De bussen stoten geen CO2 uit. Het Amsterdamse vervoerbedrijf GVB heeft nu drie bussen op waterstof rijden in Amsterdam-Noord. Het project zou tot het eind van het jaar lopen, maar is met twaalf maanden verlengd. Amsterdam werkt samen met Barcelona, Berlijn, Hamburg en Londen. De Canadese provincie British Columbia doet ook mee. Onlangs toonde ook Rotterdam interesse: mogelijk gaan daar binnenkort twintig waterstofbussen rijden.

Bemoedigend zijn ook de energiescenario’s voor Europa en voor Nederland van Greenpeace. Die laten zien dat 80 procent CO2-reductie in 2050 mogelijk is zónder kernenergie en CO2-opslag. Dit kan door nu groot in te zetten op energie-efficiency en schone energie. In lijn met Al Gore en vele andere deskundigen en organisaties stelt ook Greenpeace: met meer efficiency van zowel de grote als de kleine energieverbruikers is enorm veel te winnen.

Zie ook:

Dit artikel is een publicatie van De Humanist.
© De Humanist, alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 15 november 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.