Je leest:

Kerk van karton

Kerk van karton

Auteur: | 21 mei 2012

De Nederlandse kunstenaar Filip Jonker stak in een kartonnen sleepbootje het Kanaal over en stapte droog aan wal in Engeland. Christchurch in Nieuw-Zeeland krijgt na de zware aardbeving in 2010 een nieuwe kerk van karton. Is karton een vederlicht materiaal om duurzaam, snel en betaalbaar mee te bouwen?

Maquette van de kartonnen kerk in Christchurch.
Shigeru Ban Architects

In 2010 werd Christchurch in Nieuw Zeeland getroffen door een forse aardbeving. Het kostte 185 burgers het leven. De stad lag grotendeels plat, net als de historische Anglicaanse Cathedraal van Christchurch. De kerk wordt dit jaar vervangen door een tijdelijke kerk van karton. Het A-vormige gebouw wordt niet gebouwd voor de eeuwigheid, maar met een kartonnen structuur moet de kerk in ieder geval 20 jaar bestand zijn tegen de elementen. Het ontwerp is van architect Shigeru Ban. Hij is specialist in gebouwen van papier en karton en raakte in 1986 al gefascineerd door karton door de hoge beschikbaarheid, de lage prijs en het bouwgemak. In 1994 brak hij door met kartonnen huisvesting voor het door een aardbeving getroffen gebied rond Kobe in Japan.

Onderzoek TU Delft

Eind 19e eeuw werd de eerste vorm van karton, ‘corrugated paper’, gepatenteerd door Allen en Healey, en toegepast in een hoedendoos. In de Westerse wereld is karton sindsdien niet meer weg te denken als verpakkingsmateriaal. Karton is erg licht en daardoor eenvoudig te verwerken in constructies. Het veelzijdige materiaal is bovendien relatief goedkoop, elektrisch isolerend en milieuvriendelijk. Karton was al tijden populair voor tijdelijke bouw in rampgebieden. Noodtenten van het Rode Kruis verslijten binnen een jaar. Met karton kunnen slachtoffers zichzelf voor langere tijd huisvesten.

Na recycling zo de bouw in.
Docwerk

De woningbouw in West-Europa wilde nooit met karton aan de slag door de vernietigende werking die een paar druppels regen kunnen hebben. Langzaam maar zeker komt daar nu verandering in . Enkele jaren gelden werd op een op een Delftse kartonconferentie bij de TUD nog geroepen dat karton slecht tijdelijk bouwmateriaal is. In Delft staan inmiddels twee gebouwen met een kartonnen draagconstructie.

De Technische Universiteit Delft onderzoekt het gebruik van kartonconstructies in de architectuur. Ontwerpers hebben behoefte aan duurzame en milieuvriendelijke bouwmethodes, maar in de bouw staat het gebruik van karton nog in de kinderschoenen.

Kartonnen draagconstructie

Karton doet het ook prima in een constructie. Het jonge bedrijf Octatube ontwerpt en levert een ruimtelijke constructie van karton die een heel dak kan dragen. Het bedrijf ziet toekomst voor een gestandaardiseerd ruimtevakwerk en het maken van vrije vormen met karton. In de constructies moet karton wel duurzamer en goedkoper zijn dan staal. Een bouwvoorbeeld is de Delftse Hockey & Tennis Club Ring Pass die onlangs een multifunctionele huisvesting kreeg. De uitbreiding bestaat uit ruimtevakwerk, opgebouwd uit kartonnen buizen op hergebruikte stalen bollen (Tuballs). Het kartonnen vakwerk wordt gedragen door stalen kolommen. De constructie voldoet volledig aan de hedendaagse eisen voor permanente gebouwen. Het is de eerste kartonnen constructie die Octatube heeft gebouwd met een permanent karakter en als een gestandaardiseerd systeem Het bedrijf experimenteert met extra afdichtlagen om het karton nog beter af te sluiten.

Kunst en Design

Kunst en Design omarmen karton. De architectuur gebruikt het materiaal allang niet meer alleen voor het maken van maquettes. Er verschijnen tegenwoordig ook al noodwoningen van karton die bestand zijn tegen aardbevingen. Het Utrechtse Leidsche Rijn kreeg de Paper Dome, een rond paviljoen met een lichtgewicht constructie van kartonkokers. De Dome heeft 200 zitplaatsen en 500 staanplaatsen. Het is de eerste cultuurvoorziening voor de inwoners van Leidsche Rijn die minimaal vijf jaar blijft staan.

Ecobouw

Architect Ir. Huub van Laarhoven van het gelijknamige architectenbureu in Gilze onderzocht welke materialen er gebruikt kunnen worden in de Ecobouw. Hij zegt over het materiaal: “Karton is licht en goedkoop, erg geschikt voor tijdelijke constructies. Het materiaal heeft milieuklasse 1. Kartonconstructies kunnen grotendeels worden gemaakt van gerecycled oud-papier en kunnen nadien ook weer voor een groot gedeelte gerecycled worden.”

Karton

Karton is meerlagig papier van meer dan 179 g/m2. Karton is om spullen in op te bergen en dient ook als verpakkingsmateriaal om goederen te beschermen. Massiefkarton wordt gemaakt van oud papier (een basismassa tussen 500 en 1000 g/m2), meestal met een deklaag. Er wordt ook plakpapier met een PE-coating toegepast om het karton tegen vocht te beschermen. Massiefkarton wordt op rollen of gesneden op pallets geleverd voor verzendverpakkingen van van bloemen, groenten en diepgevroren vis of vlees. Golfkarton bestaat uit 3 lagen papier. De boven- en onderlaag zijn hetzelfde. De middelste laag is gemaakt als een golf (daarom de naam golfkarton). Op de punten van de golven wordt lijm gesmeerd en daarop wordt de boven- en onderlaag geplakt.

Zie ook

  • Kunstenaar Filip Jonker bouwde de kartonnen sleepboot ‘De Furie’. Hij kreeg subsidie en steun van technische partners, bouwde een sleepboot van honingraatkarton en stak er het Kanaal mee over.
  • Promotie van het materiaal is een taak van Bouwen met Karton.
Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 21 mei 2012

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.