Je leest:

Kameleon bekent kleur

Kameleon bekent kleur

Auteur: | 5 februari 2008

Kameleons houden ons voor de gek. Dat zij, door van kleur te veranderen, minder opvallen voor roofdieren is voor de dieren slechts een bijkomend voordeel. Hun doel is om met bonte kleuren de aandacht te trekken van soortgenoten. Dit beweren twee Australische biologen deze week in het vakblad PLoS biology.

Nog nooit eerder was er onderzoek gedaan naar de reden waarom kameleons van kleur kunnen veranderen. Al die tijd waren er twee verschillende theorieën. De camouflagetheorie: De leefgebieden van kameleons kunnen uiteenlopen van grasland tot tropisch regenwoud. Door van kleur te veranderen zijn de dieren in staat om zich in elke omgeving makkelijk aan te passen aan de achtergrond. Op die manier zijn zij voor roofdieren maar moeilijk te zien. Het opvallende sociale signaal: Een felkleurig signaal kan kort worden getoond aan soortgenoten om een belangrijke boodschap door te geven. Omdat de felle kleuren maar zo kort zichtbaar zijn, is de kans dat de kameleon door roofdieren gezien wordt klein.

De camouflagetheorie: door snel van kleur te veranderen, kan de kameleon zich makkelijk aanpassen aan een variërende leefomgeving. Zo is hij maar moeilijk zichtbaar voor roofdieren.

Hoe een kameleon van kleur verandert

Kameleons zijn niet de enige dieren die erom bekend staan dat ze van kleur kunnen veranderen. Ook verschillende soorten vissen, amfibieën, reptielen en kreeftachtigen kunnen er wat van. De meeste dieren veranderen van kleur door een toename van bepaalde hormonen. Daardoor kan het enkele minuten of soms zelfs uren duren voordat de kleurverandering zichtbaar wordt.

Dan heeft de kameleon het toch efficiënter geregeld. Hij heeft namelijk speciale pigmentcellen in zijn huid, ook wel chromatoforen genoemd. Deze cellen worden direct aangestuurd door signalen vanuit de hersenen. Daarom kunnen kameleons heel snel reageren op hun omgeving. De kleurverandering treedt bij een kameleon op binnen enkele (milli)seconden.

Chromatoforen zichtbaar in de huid van een kikker. Deze pigmentcellen zijn hier donker, terwijl de rest van het huidweefsel rood gekleurd is. Vergelijkbare cellen zijn ook te vinden in de huid van de kameleon.

Alleen maar voordelen

De onderzoekers verzamelden gegevens van een aantal dwergkameleon soorten uit Zuid-Afrika om te kijken welke van de twee theorieën de juiste is. Zij schotelden de kameleons in hun eigen omgeving verschillende sociale situaties voor. Zo werden de dieren bijvoorbeeld geconfronteerd met soortgenoten en ook met roofdieren. Tijdens deze contacten maten de biologen zowel de kleur van de leefomgeving als de kleur van de flanken van de kameleons. Zij gingen er hierbij vanuit dat kameleons die in een variërende omgeving wonen, vaker van kleur veranderen dan kameleons die in een eentonige omgeving leven.

Een opvallend sociaal signaal: voor kameleons belangrijker dan een goede schutkleur.

Het bleek dat de kameleons met de meest opvallende sociale signalen vaker van kleur veranderen dan de kameleons die in een hele afwisselende omgeving leven. Sociale signalen zijn voor de dieren belangrijker dan het hebben van een schutkleur, menen de onderzoekers. Het een hoeft het ander ook niet uit te sluiten. De felle sociale signalen zijn maar enkele seconden zichtbaar. Dit is net lang genoeg om te worden opgepikt door soortgenoten, maar voor roofdieren vaak te kort om op te vallen. Zo heeft de kameleon én het voordeel van opvallende sociale signalen én het voordeel van een schutkleur.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 05 februari 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.