Je leest:

Jan Modaal in de ruimte

Jan Modaal in de ruimte

Auteur: | 28 november 2006

Ruimtetoerisme is volgens veel mensen alleen stof voor sciencefiction. Toch is deze nieuwe tak in de toeristenindustrie dichterbij dan de meeste mensen denken. Hoe lang duurt het nog voor iemand die een minimumloon verdient zo’n uitstapje kan betalen? En wat mogen ze van zo’n excursie verwachten?

Gespannen wachten de toekomstige ruimtetoeristen af aan boord van de SpaceShipTwo. Als het ruimteschip loskoppelt van zijn draagvliegtuig is het even stil, dan barsten de tienduizenden paardenkrachten van de hybride straalmotor los. De passagiers worden achterin hun stoel gedrukt en de snelheid loopt op naar 4500 km/u. De kobaltblauwe lucht verandert snel van kleur, tot alleen nog het zwart van de ruimte zichtbaar is: “dit is de beste vakantie ooit!”

Nu al reserveren

Zelf op ruimtereis lijkt wel een stuk uit een sciencefiction boek, toch is het niet alleen toekomstmuziek. Het bedrijf Virgin Galactic bouwt op dit moment al de SpaceShipTwo en bedacht voor het gehele vlucht- en lanceersysteem de naam Explorer. Richard Branson richtte dit bedrijf in 2004 op. Virgin Galactic is het eerste bedrijf dat zich volledig richt op commerciële ruimtevaart en ruimtetoerisme. In 2009 willen ze in eerste instantie wekelijks en later zelfs twee maal per dag toeristen de ruimte in brengen. Hiervoor gebruiken ze technologie, ontwikkeld door Scaled Composites. Dat bedrijf bracht in 2004, met ‘s werelds eerste commercieel vervaardigde ruimteschip SpaceShipOne (afbeelding 2 en 3), Brian Binnie in de ruimte. Op de website www.virgingalactic.com kan men sindsdien reserveren voor een van de opvolgers van dit schip. Maar wat voor ervaringen biedt zo’n ruimtevlucht?

Richard Branson speelt met een schaalmodel van de SpaceShipTwo. De grote versie van dit ruimteschip is al bijna af. bron: Virgin Galactic.

Eenmaal buiten de dampkring, op een hoogte van zo’n honderd kilometer zakken de stoelen van de SpaceShipTwo achterover. Het hoogste punt van de reis is bereikt en de riemen mogen los. De reizigers kunnen genieten van gewichtloosheid en begeven zich zwevend naar de grote ramen. Onder zich (of is het boven?) zien ze de aarde. Bekende vormen, maar zonder grenzen. Een grote blauwe bol die aan ieder van ons een thuis biedt, omhuld door een flinterdunne laag lucht.

De piloten hebben ondertussen de vleugelpositie veranderd. De uitgeklapte vleugel veroorzaakt een hoge luchtweerstand en het schip vertraagt sterk in de steeds dikkere atmosfeer. Even later keert de vleugel terug naar de beginpositie en de G-krachten nemen af. De reis eindigt met een comfortabele zweefvlucht terug naar het startpunt: de lanceerbasis.

Een in de vleugel van de SpaceShipOne gemonteerde camera nam deze foto zo’n 100 kilometer boven het aardoppervlak. Verticaal zijn de buik en achterkant van het ruimteschip te zien. Horizontaal de vleugels die zojuist van positie veranderd zijn. Dit innovatieve systeem zorgt ervoor dat het schip net als een badmintonshuttle een hoge luchtweerstand ondervindt. Het schip valt daardoor rustig terug naar de aarde. Door de lage terugkeersnelheid is een duur en onderhoudsgevoelig hitteschild zoals op de space shuttle niet nodig. bron: Scaled Composites.

Ruimtetoekomst.com

“In 2030 zullen jaarlijks zo’n vijf miljoen mensen de reis naar één van de 60 ruimtehotels maken.” zegt Patrick Collins, oprichter van de website www.spacefuture.com en hoogleraar economie aan de Azabu universiteit in Japan.. “Gemiddeld zal dan een bevolking van ongeveer 70.000 mensen in een baan om de aarde verkeren.” Collins’ scenario speelt pas ver in de toekomst maar de ruimte is al sinds jaren niet meer exclusief voor astronauten en kosmonauten.

Na de val van de Sovjet-Unie zat het Russische ruimteprogramma verlegen om financiële middelen. Op zoek naar andere bronnen van inkomsten besloten ze om in 1990 Toyohiro Akiyama, journalist bij de Japanse televisie omroep Tokyo Broadcasting System (TBS), naar het ruimtestation MIR te vliegen. De zevende bemanning van dit station moest vervangen worden en Akiyama kon meeliften met hun opvolgers. Een week later kon hij dan terugkeren naar de aarde met de afgeloste bemanning. Voor een bedrag van 28 miljoen dollar mocht de journalist iedere dag verslag doen vanuit een baan om de aarde. Daartegenover stond dat hij moest meewerken aan de wetenschappelijke experimenten. Omdat zijn reis betaald werd door zijn werkgever wordt Toyohiro vaak bestempeld als de eerste ruimtezakenreiziger. Niet als ruimtetoerist.

Ruimteschip SpaceShipOne, bevestigd aan de buik van moederschip White Knight. Dit vliegtuig kan probleemloos naar ruim 18 km hoogte stijgen. Daar koppelt SpaceShipOne los van de White Knight en stijgt op eigen kracht naar de ruimte. bron: Scaled Composites.

Echt ruimtetoerisme bestaat sinds het begin van deze eeuw. In 2000 werd MIR verhuurd aan de private onderneming MirCorp. Dit bedrijf wilde een deel van de onderhoudskosten terugverdienen door toeristen op het station te laten verblijven en zocht naar potentiële kandidaten. Hun eerste keus viel op de Amerikaanse zakenman Dennis Tito, een voormalig wetenschapper bij NASA’s Jet Propulsion Laboratory (JPL). Toen de Russische regering besloot dat Mir ontmanteld moest worden vroeg Tito Space Adventures Ltd. of hij in plaats van naar Mir niet naar het internationale ruimtestation ISS kon reizen. Op 28 april 2001 werd Tito gelanceerd voor een zeven dagen lang bezoek aan het ISS.

Drie andere ruimtetoeristen volgden Tito op: in 2002 was de Zuid-Afrikaanse computer-miljonair Mark Shuttleworth aan de beurt. In 2005 mocht de Amerikaan Gregory Olsen, die eigenlijk al eerder zou gaan. Zijn eerste vlucht moest hij afzeggen om gezondheidsredenen en in 2003 gooide de ramp met de spaceshuttle Columbia roet in het eten. De vierde en tevens eerste vrouwelijke ruimtetoerist is de Iranees-Amerikaanse Anousheh Ansari, die na een verblijf van tien dagen in oktober 2006 terugkeerde. Maar mogen deze mensen wel toeristen worden genoemd?

De eerste vier betalende ruimtereizigers hebben op het ISS ook wetenschappelijke experimenten verricht. Daarom hebben ze alle vier problemen met de term “toerist”. Tito wil “onafhankelijk onderzoeker” genoemd te worden. Anousheh noemt zichzelf “private space explorer” ofwel “private ruimteontdekker”. Ze zijn echter niet vanwege professionele motieven de ruimte in gegaan en bekostigden hun reis uit eigen zak. Daarom staan ze nu toch bekend als de eerste ruimtetoeristen. Maar wat hebben ze voor deze “vakantie” betaald? En wat zijn de kosten van een bezoek aan de ruimte op termijn?

Ruimtetouriste Anousheh Ansari test haar zitplaats in de capsule van de Sojoez TMA-9, voorafgaand aan haar vlucht naar het ISS in september 2006.

Nog even sparen

Voor meer dan 20 miljoen dollar mochten de eerste vier ruimtetoeristen ongeveer een week op het ISS verblijven. De exacte bedragen mogen niet openbaar worden gemaakt. Voor dit geld lanceerden de Russen hen met de beproefde Sojoez- technologie. Deze apparatuur is al twintig jaar nagenoeg niet meer aangepast en heeft bewezen betrouwbaar te zijn.

De ruimtetickets van Virgin Galactic zijn op hun website voor 200.000 dollar te reserveren. Het enorme prijsverschil met de Space Adventures-tickets van 20 miljoen dollar is het gevolg van de lage lanceer- en onderhoudskosten van SpaceShipTwo. Hoewel nog moet blijken hoe veilig deze techniek is, brengt een factor honderd verschil ruimtereizen binnen het bereik van een aanzienlijk grotere groep mensen. Sterker nog: met dezelfde prijs als een goedkoop woonhuis of appartement in Nederland, is dit voor alle “westerlingen” betaalbaar, zij het dat ze er misschien tien tot twintig jaar voor moeten sparen.

*Het begin van ruimtetoerisme: de menselijke fantasie *De mogelijkheden van ruimtetoerisme inspireerde menig filmregisseur en schrijver. Vooral in de tijd van de maanlandingen waren mensen zeer optimistisch over hoe het ruimteprogramma zich zou ontwikkelen. Bekende voorbeelden uit die tijd zijn de film “2001: A Space Odyssey” van Stanley Kubrick uit 1968 of het kinderboek “Sjakie en de grote glazen lift” dat Roald Dahl in 1972 schreef. Minder bekend zijn “A Fall of Moondust” van Arthur C. Clarke, “Picnic on Paradise” van Joanna Russ’s en Larry Niven’s “Known Space stories. Lucian in 2 A.D”. Leuk om te weten is dat een eeuw eerder Jules Verne de mogelijkheid van maanreizen al verkende, in zijn boeken “De la terre à la lune” en “Autour de la lune”. De schrijvers van deze klassiekers veronderstellen, bewust of onbewust, hetzelfde: als de mensheid eenmaal grootschalig onderzoek in de ruimte doet, zal ook de gewone mens gemakkelijk toegang tot “het grote niks” krijgen.

Wie 200.000 dollar voor een ruimtereis te veel vindt moet nog even wachten. Nu deze vorm van ruimtetoerisme van de grond begint te komen willen meer bedrijven een aandeel in deze nieuwe tak van de toeristenindustrie. Logisch gevolg: concurrentie en prijsdalingen. Op dit moment worden al ruimtehavens gebouwd op verschillende plaatsen in de Verenigde Staten: in California, New Mexico, Florida, Virginia, Alaska en Wisconsin. Ook landen als Singapore en de Verenigde Arabische Emiraten doen een gooi naar een aandeel.

De Nederlandse deskundige op het gebied van particuliere ruimtevaart, Joost Wouters, heet de concurrentie van harte welkom. “Economische wetten voorspellen dat Explorer concurrerende prijzen zal hanteren. Toenemende concurrentie zal voor nog lagere prijzen zorgen.” zegt hij. “Dit brengt een ruimtevaarttrip binnen het bereik van veel mensen. Vanuit de sector is gesuggereerd dat over een jaar of tien de prijs kan zijn gedaald tot tussen de 25.000 en 50.000 euro per vlucht.” Wat is voor deze prijs inbegrepen?

Een ruimteticket wordt “all-in” verkocht: Naast de reis krijgen de ruimtetoeristen een eigen ruimtepak en trainen onder begeleiding voor de vlucht. Drie dagen lang worden simulaties doorlopen. Ervaren astronauten zeggen dat er niets is wat mensen geheel voorbereid op een bezoek aan de ruimte. Toch probeert Virgin Galactic ervoor te zorgen dat de toeristen voor zo min mogelijk verassingen komen te staan. Tenzij de techniek het af laat weten…

Het ontwerp voor de lanceerbasis (‘spaceport’) in Ras Al-Khaimah nabij Dubai in de Verenigde Arabische Emiraten. Een vergelijkbare lanceerbasis zal worden ontwikkeld in Singapore, zo maakte Space Adventures op 20 februari bekend. De ‘spaceports’ zullen zijn voorzien van de modernste infrastructuur en vluchtleidingsystemen ._ bron: Space Adventures_

Geroosterde toerist

Mocht er tijdens de eerste vluchten van SpaceShipTwo iets mis gaan dan heeft dit grote gevolgen voor de ontwikkeling van deze jonge tak in toeristenindustrie. Nieuwe technologieën vertonen kinderziektes. Scaled Composites maakt de SpaceShipTwo van epoxyhars (GRE). Kano’s worden van hetzelfde materiaal gemaakt. Er hoeft met de benodigde snelheid van Mach vier dus maar íets mis te gaan en het geheel mondt uit in een ramp. Bij de rampen met de spaceshuttles Challenger en Columbia in 1986 en 2003 kwam het ruimteprogramma steeds meer dan twee jaar stil te liggen. De astronauten die hierbij omkwamen waren wegens professionele motieven ingestapt en wisten wat de risico’s waren. Als toeristen letterlijk en figuurlijk de lucht in gaan zullen de getroffen families rechtszaken starten. Als de geschiedenis met de spaceshuttles zich herhaalt, blijven de nieuwe schepen jarenlang op de grond, totdat er een oplossing wordt gevonden, of een overeenstemming bereikt.

John Doe does space

De bemande verkenning van de ruimte lijkt met de ontbinding van het Apollo programma, begin van de jaren 70, dertig jaar pas op de plaats te hebben gemaakt. Het vervolg is nu toch in aantocht: “Jan Modaal in de ruimte”. Wouters: “Ik denk dat de particuliere ruimtevaart snel volwassen aan het worden is, en over een aantal jaren niet meer weg te denken zal zijn.” Een ruwe schatting vertelt dan dat als alle Amerikanen en Europeanen een jaarlijks vakantiebudget van duizend euro eenmalig in de ruimtevaart steekt, deze een financiële injectie krijgt van 500 miljard euro. Als het ruimtetoerisme over tien tot twintig jaar echt losbarst, dan komt met herhaalde investeringen van deze orde de ontwikkeling van ruimtevaarttechnologie in een stroomversnelling. Op termijn lijkt ruimtetoerisme dan ook dé sleutel tot de vooruitgang van de algehele ruimtevaart. “De laatste grens” kan dan uiteindelijk toch geslecht gaan worden, door het consumptiegedrag van de brave burger.

Pieter van Oers is student natuur- en sterrenkunde aan de Universiteit van Amsterdam.

Dit artikel is een publicatie van Universiteit van Amsterdam (UvA).
© Universiteit van Amsterdam (UvA), alle rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 28 november 2006

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.