Je leest:

Is epilepsie aangeleerd?

Is epilepsie aangeleerd?

Auteur: | 2 juli 2008

Amerikaanse wetenschappers hebben een nieuwe theorie over de oorzaak van epilepsie. Zij denken dat epilepsie een aangeleerde reactie is op in beginsel normale hersenactiviteit. Een keerzijde van ons vermogen om steeds nieuwe dingen te leren door telkens nieuwe en sterkere hersenverbindingen te maken, aldus de onderzoekers in het vakblad Epilepsy and Behavior.

Het is één van de grote neurologische mysteries: wat is de oorzaak van epilepsie? Vier Amerikaanse neurologen en psychologen onder leiding van David Hsu hebben een nieuw idee. Zij denken dat epilepsie een aangeleerde reactie is op in beginsel normale hersenactiviteit. Hun theorie past precies op recent onderzoek, maar hard bewijs ontbreekt vooralsnog. Mocht dat er in de toekomst toch komen, dan is dat goed nieuws. Het zou namelijk een behandeling van epilepsie – tot nu toe ongeneeslijk – mogelijk kunnen maken. Wat je brein aanleert, kan hij immers ook weer afleren.

De theorie van Hsu en collega’s luidt in grote lijnen als volgt. Onze hersenen zijn uitermate goed in leren en kennis opdoen. Dat komt omdat ze erg plastisch zijn: onze hersencellen gaan gemakkelijk nieuwe verbindingen aan, waardoor de netwerken die in ons brein zich aanpassen op nieuwe informatie en omstandigheden. Maar die plasticiteit heeft ook een keerzijde, aldus Hsu en co. Veel plasticiteit maakt het menselijk brein ook gevoelig voor epileptische aanvallen.

Goed kunnen leren is natuurlijk fijn en evolutionair voordeling, maar heeft ook een keerzijde. Doordat ons brein zo goed is in het versterken van verbindingen tussen zenuwcellen en het aanleggen van nieuwe, worden ook ongewenste ervaringen – zoals een epileptische aanval – extra goed onthouden.

Leren: zo hard mogelijk, maar net niet té hard

Hoe komt dat? Een zo plastisch mogelijk brein – dat dus zo goed mogelijk kan leren – is een evolutionair voordeel, zo stellen de Amerikanen. Dankzij die evolutie werken en leren mensenhersenen dus altijd op topcapaciteit: precies hard genoeg om de hersenactiviteit optimaal te gebruiken, maar niet zo hard dat je hersenen overspannen raken en uit de bocht vliegen. Je hersenen functioneren eigenlijk altijd op een ‘kritiek punt’: zouden ze iets langzamer of sneller werken dan zou je brein het niet meer goed doen.

Hsu en zijn mede-onderzoekers denken dat dit nu precies is wat er bij epilepsie gebeurt: het systeem raakt uit balans. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren als de hersenen steeds dezelfde prikkel te verwerken krijgt. Een klein deel van het brein gaat dan in ‘overdrive’: er komt steeds meer hersenactiviteit. Omdat alle hersencellen via netwerken met elkaar in verbinding staan, kan die overspannen activiteit zich razendsnel, als een lawine, verspreiden. Een epileptische aanval is het gevolg.

Tijdens een epileptische aanval begint een klein gebiedje in het brein als een bezetene actief te zijn: het raakt als het ware overspannen. Dat gebeurt heel snel. Omdat de hersencellen in dat gebied weer verbonden zijn met andere cellen kan zo’n aanval heel snel overslaan naar andere delen of zelfs het hele brein – als een lawine van hersenactiviteit. Als dat gebeurt zie je aan de buitenkant vaak de typische epilepsieverschijnselen: verkrampte ledematen, een schokkend lijf, op elkaar geklemde kaken en bewustzijnsverlies.

Epilepsie ‘leidt op’ tot meer epilepsie

Hier komt ook het leren om de hoek kijken. Want omdat onze hersenen zo ontzettend plastisch zijn, onthouden ze als het ware hoe het was om een aanval te hebben. Hersencellen zijn er immers op gebouwd om veelgebruikte verbindingen te versterken. En dat is precies wat er tijdens een epileptische aanval gebeurt. Bovendien blijft het brein vanaf de eerste keer een klein beetje overspannen, waardoor het risico op nog eens zo’n ‘hersenlawine’ verder toeneemt.

Moeten we dan maar voor lief nemen dat epilepsie de prijs is die we moeten betalen voor ons ‘denkende mens-zijn’? Dat vinden Hsu en collega’s niet. Zij opperen dat als je hersenen iets kunnen aanleren, ze het – in theorie – ook kunnen afleren. Zo zouden we epilepsie in de toekomst misschien kunnen genezen, iets wat nu nog niet mogelijk is: de huidige medicijnen onderdrukken alleen de hersenactiviteit, wat meestal voldoende is om zware aanvallen te vermijden. Maar voor het zover is, is er eerst veel meer onderzoek nodig om de theorie te bewijzen. Wordt vervolgd.

Het artikel van David Hsu en zijn collega’s van de University of Wisconsin en Indiana University verscheen onder de titel ‘An open hypothesis: Is epilepsy learned, and can it be unlearned?’ in het vakblad Epilepsy and Behavior.

Dit artikel is een publicatie van NEMO Kennislink.
© NEMO Kennislink, sommige rechten voorbehouden
Dit artikel publiceerde NEMO Kennislink op 02 juli 2008

Discussieer mee

0

Vragen, opmerkingen of bijdragen over dit artikel of het onderwerp? Neem deel aan de discussie.

NEMO Kennislink nieuwsbrief
Ontvang elke week onze nieuwsbrief met het laatste nieuws uit de wetenschap.